|
Horodło jako własność książęca występuje w końcu w. XIII. Wraz z Ziemią Czerwieńską wielokrotnie przechodziło z rąk polskich do ruskich i litewskich. W końcu w. XIV weszło w skład lenna bełskiego książąt mazowieckich. Prawo miejskie nadane w. XIV/XV prawdopodobnie przez Ziemowita IV księcia mazowieckiego i bełskiego. W r. 1413 zawarta została tu Unia polsko-litewska zw. Horodelską. Prawo magdeburskie nadane w r. 1454 przez Władysława I księcia mazowieckiego i bełskiego. W latach: 1500-26 miasto pięciokrotnie niszczone przez Tatarów. Uzyskuje szereg przywilei m. in. w latach: 1487, 1506, 1511 oraz 1565 (Zygmunta Augusta, na budowę ratusza na rynku). Największy rozwój miasta w 2. poł. w. XVI i pocz. w. XVII, w tym czasie siedziba starostwa niegrodowego. Niszczone wielokrotnie pożarami i najazdami obcych wojsk, m. in. w latach: 1648, 1655, 1657, 1702 (wówczas zniszczony zamek, którego ruiny istniały do r. 1764). Po pierwszym rozbiorze włączone do zaboru austriackiego, od r. 1809 do Księstwa Warszawskiego, od 1815 r. do Królestwa Kongresowego. Zamienione na osadę w r. 1869. Miasto położone nad Bugiem, przy dawnym szlaku handlowym na Ruś, a następnie tzw. "drodze królewskiej" z Warszawy do Kijowa. Plan otwarty, z zamkiem oraz warownym kościołem i klasztorem dominikanów. Ośrodkiem czworoboczny rynek o zatartym nieco układzie, z ulicami wybiegającymi z naroży; obecnie układ ulic nieregularny. Kościół parafialny (podominikański) w południowo - wschodnim narożu rynku; w południowo - zachodnim narożu dawna cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja, drewniana, wzniesiona w r. 1932 na miejscu poprzedniej, również drewnianej greckokatolickiej z r. 1836. Na północny -wschód od osady, nad Bugiem, teren tzw. Wałów Jagiellońskich, częściowo podmyty przez Bug, pozostałość dawnego zamku (odnajdywano cegłę palcówkę oraz fragmenty kafli z w. XVII), na którego miejscu przed r. 1765 wzniesiono nie istniejący obecnie dwór starosty. W północnej części osady, bliżej Bugu, istniał kościół parafialny pw. Krzyża Św. drewniany, ostatni z r. 1744, rozebrany ok. r. 1783. Na północny - zachód, ok. 1 km od osady, kopiec z żeliwnym krzyżem wzniesiony w r. 1861 dla uczczenia Unii Horodelskiej. W tymże roku odbyła się w Horodle manifestacja patriotyczno-religijna ludności ze wszystkich stron Polski pod hasłem odnowienia Unii horodelskiej. Władze carskie nie wpuściły manifestantów do Horodła, nie przeszkodziło im to jednak zebrać się na polach poza Horodłem. W manifestacji brali udział duchowni obrządku rzymskiego i unickiego, w tym wyróżniający się ks. Andrzej Bojarski, proboszcz z Krasnegostawu oraz unita bazylianin, inspirator uroczystości O. Marek Laurysiewicz z Chełma. Na pamiątkę tych wydarzeń usypano kopiec i ustawiono drewniany krzyż. W 1924 r. kopiec ten odnowiono i podwyższono do 11 m. oraz ustawiono na nim metalowy krzyż. Krzyż ma wygląd ściętego pnia drzewa z którego wyrasta nowa odrośl w postaci krzyża - jest to symbol odrodzonej Polski. Nie znamy dokładnej daty powstania parafii rzymskokatolickiej w Horodle. Kroniki sugerują, że miało to miejsce w latach 1333-1337, nie ma jednak dokumentów potwierdzających tę informację. W 1394 r. w Horodle przebywał książę mazowiecki Ziemowit IV, wtedy prawdopodobnie mogło dojść do budowy drewnianego kościoła i erekcji parafii. Około r. 1424 jest wspomniana już jako istniejąca. Jednak ciągłe walki prowadzone na tym terenie przerwały jej funkcjonowanie. W 1431 r. Horodło odradza się po zniszczeniach, wybudowano też nowy kościół, który w r. 1454 wymieniany jest jako bogato uposażony. Parafię ponownie powołuje do istnienia książę mazowiecki Władysław I w 1454 r. Pierwotnie należała do diecezji chełmskiej, następnie od 1807 r. do diecezji lubelskiej. Od 1992 r. weszła w skład nowo utworzonej diecezji zamojsko-lubaczowskiej i dekanatu hrubieszowskiego północnego. Horodło było prężnym ośrodkiem religijnym. Obok parafii istniał tu klasztor dominikanów. Konwent ufundowany został w r. 1411 przez Aleksandrę, siostrę Jagiełły, żonę Ziemowita IV. Erekcja kościoła w r. 1425. Uposażony w r. 1444 przez Władysława I księcia mazowieckiego. Kościół i klasztor spalone zostały w r. 1500 przez Tatarów. Nowy kościół konsekrowany w r. 1603. Ponownie spalony w r. 1648 przez Kozaków. W r. 1714 wzmiankowany jako czynny. Obecny wzniesiony w latach: 1739-58 na miejscu poprzedniego drewnianego, głównie z fundacji Ambrożego Strutyńskiego starosty horodelskiego i jego żony Julianny. Kasata klasztoru przez rząd austriacki w r. 1783 (zabudowania klasztorne rozebrane w r. 1845, z częściowym wykorzystaniem murów na plebanię i wikariat). Trzecią świątynię katolicką (po kościele parafialnym rzymskokatolickim i dominikańskim) w dawnym Horodle stanowił kościół unicki - siedziba dziekana greckokatolickiego chełmskiej diecezji unickiej. W czasie kasaty unii (1875) parafia greckokatolicka została zamieniona na prawosławną. W 1864 r. ks. Ignacy Górski z resztek klasztoru zbudował plebanię i wikariat w stylu klasycystycznym, które przetrwały do dziś. W XX w. teren parafii został zmniejszony przez powstanie nowych jednostek administracyjnych. W r. 1920 część wiosek przyłączono do nowej parafii Szpikołosy, a w r. 1947 do Strzyżowa. Podczas okupacji niemieckiej proboszcz ks. Dominik Bojanowski, wspiera aktywnie Armię Krajową. Parafia traci dzwony oraz grunty za Bugiem, ale nie było większych zniszczeń i strat materialnych. W 1954 r. został uwięziony, przez władze PRL, ks. Stanisław Symon proboszcz parafii, gorący patriota, uciekinier zza Buga. W 1990 r. parafia otrzymała nowe dzwony: Maryja i Jan Paweł II". Posiadają oni swój kościół w Horodle. Kościół parafialny, pw. Świętego Krzyża, zbudowano nad samym Bugiem na tzw. Pogórzu. Przy świątyni był cmentarz grzebalny, zabudowania gospodarcze oraz niewielki szpital (przytułek dla ubogich). Pierwszy, drewniany, z czasów Władysława Jagiełły, został spalony w r. 1500 przez Tatarów, następny spalony przez Kozaków w r. 1648. Następne budowy miały miejsce w latach: 1714 i 1744. Ta ostatnia świątynia, decyzją władz austriackich, została rozebrana w 1783 r., a parafii przekazano murowany kościół podominikański, przy którym do dziś skupia się życie religijne parafii. Przekazane obiekty podominikańskie znajdowały się w złym stanie i zachodziła potrzeba gruntownego remontu i przebudowy. Po wykonaniu tych czynności świątynia została powtórnie konsekrowana, 18 października 1840 r., przez bp Maurycego Wojakowskiego, sufragana lubelskiego. W 1852 r. pożar karczmy, stojącej obok kościoła, zniszczył dach, drewniane ołtarze, organy i okna świątyni. Po tym pożarze świątynię przebudowano, dodając więcej zewnętrznych detali architektonicznych. W zbliżonym kształcie świątynia dotrwała aż do naszych czasów. W 1920 r. wojska bolszewickie uszkodziły fasadę i jedną ze ścian pociskami armatnimi (odnowiony w r. 1921). W 1975 r. ks. Robert Wardzichowski przeprowadza osuszenie i remont kościoła. Lata 1986-2000 to czas ponownych remontów i konserwacji. Jest to kościół późnobarokowy. Prezbiterium zwrócone na południe. Murowany z cegły, otynkowany. Jednonawowy. Nawa prostokątna, dwuprzęsłowa, z dwiema wieżami od frontu, wysuniętymi przed naroża fasady ukośnie do osi kościoła. Prezbiterium węższe i nieco niższe, jednoprzęsłowe, zamknięte wewnątrz trójbocznie, z niskimi symetrycznymi przybudówkami po bokach; w częściach północnych przybudówek kaplice (obecnie wschodnia z nich zamieniona na kruchtę), w częściach południowych od wschodu zakrystia, od zachodu skarbiec; pomiędzy skośne ściany prezbiterium, a w przybudówki wtopione dwie okrągłe wieżyczki, występujące półkoliście przed lico południowej ściany kościoła. Przy dawnej wschodniej kaplicy kruchta, zapewne z 1. poł. w. XIX. Wewnątrz ściany nawy i prezbiterium rozczłonkowane parami pilastrów o stylizowanych kapitelach z główkami aniołków, podtrzymującymi belkowanie z wydatnym, profilowanym gzymsem. W nawie pomiędzy pilastrami arkadowe wnęki ołtarzowe, w tych miejscach zewnątrz kościoła lekkie wybrzuszenia ścian. Kaplice otwarte do prezbiterium arkadami ujętymi profilowanym obramieniem z kluczami. Sklepienia w nawie i prezbiterium kolebkowo-krzyżowe, na parach gurtów, w pozostałych pomieszczeniach krzyżowe. Łuk tęczy półkolisty. Chór muzyczny murowany wsparty na arkadzie o łuku spłaszczonym. Dekoracja stiukowa barokowa z ok. 1758 r., niegdyś pokrywająca również sklepienia nawy i prezbiterium, obecnie występująca w nawie w przyłuczach wnęk ołtarzowych, na fryzie belkowania, wzdłuż krawędzi gurtów sklepienia i na chórze muzycznym, o stylizowanych motywach roślinnych, wazonów, kampanul, festonów, kartuszy i uskrzydlonych główek aniołków; na ścianie tęczowej od strony nawy postacie świętych dominikańskich, kartusze z herbami Sas i Junosza, literami AS SH IS SH (Ambrożego Strutyńskiego starosty horodelskiego i jego żony Julianny) i datą 1758. Fasada frontowa wklęsła, dwuwieżowa, jednokondygnacyjna, na wysokim cokole, z murem attykowym, zwieńczona w części środkowej szczytem pomiędzy górnymi kondygnacjami wież; podziały pilastrami zdwojonymi oraz przełamującym się wydatnym belkowaniem i silnie profilowanymi gzymsami; na osi prostokątny otwór wejściowy, ponad nim okienny zamknięty łukiem odcinkowym; szczyt zapewne z w. XIX, ze spływami, przy których klasycystyczne wazony. Wieże w przekroju kwadratowe, o ścianach wydatnie zryzalitowanych. Elewacje boczne nawy i prezbiterium rozczłonkowane parzystymi pilastrami na wysokim cokole, podtrzymującymi belkowanie. Otwory okienne zamknięte łukiem odcinkowym. Troje drzwi klepkowych. Pod chórem muzycznym niewielki przedsionek drewniany, klasycystyczny zapewne z ok. 1854 r.. Dachy dwuspadowe, niższy nad prezbiterium, z wieżyczką na sygnaturkę nad nawą, nad przybudówkami pulpitowe; hełmy wież klasycyzujące po r. 1852, ośmioboczne z latarniami, kryte blachą. Ołtarz główny murowany, architektoniczny, rokokowy po poł. w. XVIII, niewątpliwie uzupełniany w latach: 1852-4, z krucyfiksem w zwieńczeniu i rzeźbami aniołów oraz obrazami barokowymi: 1. Matki Boskiej z Dzieciątkiem być może z w. XVII, w sukience z blachy srebrnej o motywach roślinno - kwiatowych z w. XVIII, z czterema adorującymi rzeźbionymi aniołkami wokół obrazu; 2. Wniebowzięcia Matki Bożej; 3. św. Jacka, oba z w. XVIII; tabernakulum współczesne ołtarzowi. Ołtarze boczne: 1-2 przy tęczy drewniane, o charakterze rokokowym; w lewym: rzeźba św. Jana Nepomucena z tegoż czasu; w prawym obrazy barokowe z w. XVIII Przemienienia Pańskiego i św. Tekli w zwieńczeniu; 3-6, w nawie murowane, rokokowe po poł. w. XVIII, być może odnawiane po r. 1852 i częściowo przekształcone, z obrazami barokowymi lub o charakterze barokowym: w pierwszej parze, w lewym św. Anny Samotrzeć z r. 1758 K (część dalsza nieczytelna) w zwieńczeniu, w prawym św. Józefa z Dzieciątkiem z w. XIX w zwieńczeniu; w drugiej parze, w lewym św. Franciszka z w. XVIII w zwieńczeniu, w prawym św. Antoniego z r. 1848 sygn. F. K. i św. Dominika w zwieńczeniu. Tabernakulum z w. XVIII (w kaplicy zachodniej). Ambona i chrzcielnica o charakterze rokokowym. Ławki z przełomu w. XVIII/XIX. Na cmentarzu kościelnym dwie rzeźby Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej rokokowe z 2. poł. w. XVIII, kamienne, na nowszych postumentach. Przy kościele bezstylowa dzwonnica z dwoma dzwonami: Maryja i Jan Paweł II z 1990 r. Pozostałości klasztoru: 1. Plebania. Wzniesiona po r. 1845, z wykorzystaniem części murów dawnego klasztoru rozebranego w 1845 r. Usytuowana na południowy - wschód od kościoła. Klasycystyczna. Murowana z cegły, otynkowana. Parterowa. Prostokątna z ryzalitem od frontu w części wschodniej oraz dwukolumnowym gankiem. Dwutraktowa. Dach czterospadowy, kryty blachą. 2. Wikariat, fragment wschodniego skrzydła dawnego klasztoru. Murowany z cegły, otynkowany. Prostokątny o dwóch pomieszczeniach sklepionych. Parterowy. Dach czterospadowy, kryty blachą. Na cmentarzu obok cerkwi pomnik nagrobny wzniesiony w 1844 r., odnowiony w r. 1896, kamienny, w kształcie obelisku. B. Inne obiekty sakralne istniejące na terenie parafii: 1. Kościół filialny, pw. św. Mikołaja w Horodle, drewniany, z r. 1932, w miejscu dawnego kościoła unickiego z r. 1836. W wnętrzu znajduje się rokokowy ikonostas i Carskie Wrota z XVIII w., odnowione i rekonstruowane w r. 1998. 2. Kościół filialny pw. św. Floriana, w Liskach, murowany, z r. 1907, w r. 1982 rozbudowany. Odpust - 4 maja (św. Floriana). 3. Kościół filialny, pw. Św. Józefa Robotnika, w Matczu z r. 1983. Odpust - 1 maja. 4. Kościół filialny w Łuszkowie. 5. Kościół filialny, pw. Św. Anny i św. Marka, w Kopyłowie wzniesiony w r. 1994 wg projektu Zygmunta Nowaka. Odpust: niedziela po 26 lipca (św. Anny) C. Cmentarze: 1. Cmentarz parafialny rzymskokatolicki w Horodle, dawniej greckokatolicki i prawosławny, czynny, założony pod koniec w. XVIII, w kształcie czworoboku zbliżonego do kwadratu, o pow. 2 ha, podzielony na kwatery, ogrodzony metalowymi przęsłami przy metalowych i betonowych słupach na podmurowaniu, 2. Cmentarz przykościelny w Horodle, dawniej przycerkiewny, a także grzebalny, nieczynny, założony prawdopodobnie w XV w. istniał, jako grzebalny, do końca w. XVIII 3. Cmentarze żydowskie w Horodle: stary i nowy, nieczynne 4. Cmentarz prawosławny, dawniej greckokatolicki w Hrebennem, nieczynny, założony w I poł. w. XIX, w kształcie czworoboku o pow. 0,16 ha, bez podziału na kwatery 5. Cmentarz prawosławny, dawniej greckokatolicki w Kopyłowie, nieczynny, założony dla grekokatolików w I poł. w. XIX, w kształcie czworoboku o pow. 0,36 ha 6. Cmentarz prawosławny, dawniej greckokatolicki w Łuszkowie, nieczynny, założony w I poł. w. XIX dla grekokatolików, w kształcie wydłużonego czworoboku, o pow. 0,35 ha, bez podziału na kwatery 7. Cmentarz prawosławny, dawniej greckokatolicki, w Matczu, nieczynny, założony dla grekokatolików na pocz. w. XIX, funkcjonował do lat 40-tych XX w., w kształcie czworoboku o pow. 0,45 ha, bez podziału na kwatery Msze św. w niedziele i święta, godz.: kościół św. Jacka: 9.15, 11.30, 8.00 (kościół św. Mikołaja), 8.30 (Kopyłów), 9.45 (Liski), 11.00 (Matcze) Księgi metrykalne: chrztów: od r. 1889
Kronika parafialna: od 1944 Lista proboszczów: ks. Michał (1506), ks. Andrzej Kościesza (1588), ks. Stanisław Krasowski (1589- 1623), ks. Feliks Czarnołuski (1623 - 1638), ks. Jan Tereszowski (1638 - 1655), ks. Aleksander Kazimierz Pogorzelski (1655 - 1671), ks. Fabian Raczyński (1671 - 1704), ks. Jan Hołyński (1704 - 1715), ks. Kazmierz Oręcki (1715 - 1739), ks. Józef Jan Głuchowski (1739 - 1743), ks. W. Tomaszewski (1743 - 1754), ks. Józef Laskowski (1754 - 1770), ks. Ignacy Kochnowski (1770 - 1771), ks. Gabriel Kobylański (1771 - 1813), ks. Jan Piskorski (1813 - 1845), ks. Leonard Głębicki (1845 - 1855), ks. Ignacy Górski (1855 - 1871), ks. Józef Postrakiewicz (1871 - 1873), ks. Franciszek Steciński (1873 - 1876), ks. Rafał Rejman (1876), ks. Wojciech Mordziński (1876 - 1883), ks. Ignacy Jaworski (1883 - 1894), ks. Ludwik Kalicki (1894 - 1899), ks. Ludwik Molle (1899), ks. Antoni Rozlaszyński (1899 - 1914), ks. Józef Śmieciński (1914 - 1919), ks. Władysław Matuszyński (1919 - 1929), ks. Dominik Bojankowski (1929 - 1944), ks. Stanisław Symon (1944 - 1956), ks. Franciszek Surtel (1956 - 1961), ks. Piotr Sadowski (1961 - 1972), ks. Robert Wardzichowski (1972 - 1980), ks. Józef Figiel (1980 - 1986) Powołania z terenu parafii: ks. Stanisław Żurakowski, ks. Marian Ostapiuk, ks. Antoni Poletij (archidiec. lubelska), ks. Bogdan Słotwiński, ks. Stanisław Gorczyński, ks. Władysław Łukiewicz, s. Karolina Wiśniewska, al. Marek Sobiłło, al. Leszek Boryło Księżą pochowani na miejscowym cmentarzu: ks. Dominik Bojankowski, ks. Eugeniusz Sośler Stowarzyszenia, organizacje i ruchy religijne: Bractwo Różańcowe, chór, schola, ministranci, lektorzy, parafialny zespół charytatywny, Szkoły istniejące na terenie
parafii: Liceum, Ogólnokształcące w Horodle, Gimnazjum w Horodle, Szkoła
Podstawowa w Horodle, Szkoła Podstawowa w Hrebennem, Szkoła Podstawowa
w Kopyłowie, Szkoła Podstawowa w Łuszkowie, Szkoła Podstawowa w Matczu
|