Diecezja Zamojsko-Lubaczowska

Diecezja Zamojsko-Lubaczowska


Strona główna




Jan Paweł II o Synodzie
Wprowadzenie
Dekret Synodalny
Statuty Synodalne
- Lud Boży
- Życie liturgiczne
- Działalność pastoralna
- Nauczanie wiary i moralności
- Życie społeczne
- Dobra doczesne Kościoła



 

 Lud Boży

1. "W języku chrześcijańskim pojęcie <Kościół> oznacza zgromadzenie liturgiczne, a także wspólnotę lokalną lub całą powszechną wspólnotę wierzących. <Kościół> jest ludem, który Bóg gromadzi na całym świecie. Istnieje on we wspólnotach lokalnych" (KKK 752). 

Lud Boży posiada cechy charakterystyczne, które odróżniają go od ugrupowań religijnych, etnicznych, politycznych czy kulturowych w historii. Członkiem Ludu Bożego staje się człowiek nie przez narodzenie fizyczne, ale przez wiarę w Chrystusa i chrzest. Jego Głową jest Jezus Chrystus. Udziałem tego Ludu jest godność i wolność synów Bożych, w sercach których Duch Święty mieszka jak w świątyni. Jego prawem jest nowe przykazanie miłości, tak jak umiłował sam Chrystus (por. J 13, 34). Lud Boży jest posłany, aby być solą ziemi i światłem świata (por. Mt 5, 13-16), dlatego stanowi on dla całego rodzaju ludzkiego potężny zalążek jedności, nadziei i zbawienia. Jego celem jest Królestwo Boże, które swój początek ma na ziemi, a swoją pełnię w czasach ostatecznych (LG 9, KKK 782).

Członkami Ludu Bożego są duchowni i wierni świeccy, którzy winni pozostawać w łączności z biskupem, jak Kościół z Chrystusem, a Jezus Chrystus z Ojcem (LG 27, KKK 896). Ponieważ świeccy, jak wszyscy wierni, wezwani są przez Boga do apostolstwa na mocy chrztu i bierzmowania, dlatego mają obowiązek i prawo, indywidualnie lub zjednoczeni w stowarzyszeniach, starania się, by orędzie zbawienia zostało poznane i przyjęte przez wszystkich ludzi na całej ziemi. Obowiązek ten jest tym bardziej naglący tam, gdzie jedynie przez nich inni ludzie mogą usłyszeć Ewangelię i poznać Chrystusa. Ich działalność we wspólnotach eklezjalnych jest tak konieczna, że bez niej w większości przypadków apostolstwo pasterzy nie może być w pełni skuteczne (LG 31, KKK 900)

"Zadaniem ludzi świeckich, z tytułu właściwego im powołania, jest szukać Królestwa Bożego, zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej... Szczególnym więc ich zadaniem jest tak rozświetlać wszystkie sprawy doczesne... i tak nimi kierować, aby się ustawicznie dokonywały i rozwijały po myśli Chrystusa i aby służyły chwale Stworzyciela i Odkupiciela" (LG 31). Inicjatywa chrześcijan świeckich jest szczególnie konieczna, gdy chodzi o odkrywanie i poszukiwanie sposobów, by rzeczywistości społeczne, polityczne i ekonomiczne przeniknąć wymaganiami nauki i życia chrześcijańskiego (KKK 899).

Biskup Diecezjalny

2. Na czele Kościoła partykularnego, zgodnie z tradycją apostolską, stoi biskup (KK 18-19, 23, 26). Biskupi, którym zlecono troskę o Kościoły partykularne, pieczę pasterską nad swoimi owcami sprawują w imię Chrystusa jako ich zwyczajni i bezpośredni pasterze (KK 27, DB 11). W zarządzie całą diecezją biskupa diecezjalnego wspierają biskupi pomocniczy, a także różne instytucje centralne i rady.
Diecezja jako część Ludu Bożego powierzona jest Biskupowi Diecezjalnemu, który jest dla niej pełnomocnym zastępcą Chrystusa, następcą Apostołów, nauczycielem Bożej prawdy, szafarzem sakramentów świętych, ustawodawcą i pasterzem. Prowadzi on wspólnotę diecezjalną w łączności z całym Kościołem powszechnym i z jego widzialną Głową - papieżem jako następcą św. Piotra.
Biskupa Diecezjalnego w zarządzaniu Diecezją i w posłudze pasterskiej wspomaga w duchu jedności Biskup Pomocniczy. 

Kapłani, którzy z Biskupem stanowią jedno prezbiterium, jego pomoc i narzędzie w służeniu Ludowi Bożemu, powinni zawsze uznawać Go za Ojca i ze czcią okazywać Mu posłuszeństwo. Biskup świadomy roli kapłanów jako nieodzownych pomocników i doradców w prowadzeniu Ludu Bożego do Boga, otacza ich szczególną opieką oraz miłością jako swych synów i przyjaciół.
Wierni świeccy powinni okazywać swemu Biskupowi szczególną cześć i uszanowanie oparte na motywach nadprzyrodzonych. Powinni podporządkowywać się chętnie Jego duchowemu kierownictwu, popierać Jego inicjatywy i zarządzenia zmierzające do duchowego rozwoju Diecezji, ze zrozumieniem dzielić Jego współodpowiedzialność także za Kościół powszechny i modlić się w Jego intencji.

Synod diecezjalny

3. Szczególną formą pomocy Biskupowi Diecezjalnemu ze strony zarówno duchowieństwa jak i świeckich, w pełnieniu Jego zadań pasterskich, jest synod diecezjalny. Synod zwołuje Biskup diecezjalny po wysłuchaniu Rady Kapłańskiej, ilekroć przemawia za tym dobro duchowe wiernych. Zadaniem Synodu jest wszechstronna odnowa wiary, moralności i dyscypliny kościelnej w Diecezji. Osiąga się ją przez głębokie przeżywanie Synodu jako doniosłego wydarzenia religijnego i duszpasterskiego oraz konsekwentne realizowanie jego uchwał.

Kuria Diecezjalna

4. Kuria Diecezjalna jest stałym i zwyczajnym organem, składającym się z instytucji i osób pomagających Biskupowi w zarządzaniu Diecezją, zwłaszcza w kierowaniu działalnością pasterską i wykonywaniu władzy sądowniczej. W skład Kurii Diecezjalnej wchodzą: wikariusz generalny, wikariusz sądowy, kancelaria, wydział duszpasterstwa ogólnego, wydział nauki chrześcijańskiej i archiwum. Kancelarię tworzą: kanclerz i notariusz. Wydziały obejmują: referaty, rady i komisje. Koordynacja prac wymienionych urzędów należy do moderatora Kurii. 

Sąd Biskupi

5. Sąd Biskupi w Zamościu jest Trybunałem pierwszej instancji, który w imieniu Biskupa Diecezjalnego, zgodnie z normami zawartymi w Kodeksie Prawa Kanonicznego, rozpatruje sprawy nieważności i niedopełnienia małżeństwa, separacji i inne sprawy sporne oraz karne. Sądem Biskupim kieruje powołany przez Biskupa Diecezjalnego wikariusz sądowy, którego wspomagają: audytor, notariusz, zespół sędziów diecezjalnych, promotor sprawiedliwości i obrońca węzła małżeńskiego. Wszyscy pracownicy Sądu Biskupiego winni uważać pełnienie swoich obowiązków za działalność kościelną i pomagać wiernym w uregulowaniu konfliktów sumienia, w duchu prawdy, miłości i sprawiedliwości.

Proboszczowie powinni w ciągu dwóch tygodni załatwić czynności zlecane im przez Sąd Biskupi, takie jak: przesłuchanie stron procesów i świadków, wystawienie opinii o przyczynach rozpadu małżeństwa, wypełnianie formularzy świadectw kwalifikacyjnych dla parafian itp. Czynności te należy wykonać w poczuciu pełnej odpowiedzialności. Od nich bowiem w dużym stopniu może zależeć końcowa decyzja Sądu dotycząca ważności lub nieważności zaskarżonego związku małżeńskiego.

Rada Kapłańska i Kolegium Konsultorów

6. Diecezjalna Rada Kapłańska jest jakby senatem Biskupa, czyli zespołem kapłanów reprezentujących całe duchowieństwo diecezjalne i zakonne. Jej zadaniem jest wspieranie go w kierowaniu diecezją tak, aby możliwie jak najbardziej pomnażało się dobro duchowe powierzonego mu Ludu Bożego. Biskup zasięga opinii Rady Kapłańskiej w ważniejszych sprawach dotyczących życia religijno-moralnego, administracji i pasterskiego kierowania Diecezją. Rada posiada sekretarza, za pośrednictwem którego mogą do niej kierować uwagi i propozycje dotyczące spraw diecezjalnych, zarówno sami członkowie Rady, jak też kapłani oraz wierni świeccy. W wyborach do Rady kapłani winni kierować się głębokim poczuciem odpowiedzialności. Członkowie Rady przedkładają Biskupowi propozycje dotyczące życia diecezjalnego. Winni czynić to z poczuciem odpowiedzialności za dobro wiary i rozwój życia nadprzyrodzonego wiernych w Diecezji. Spośród członków Rady Biskup powołuje, zgodnie z kan. 502 KPK, Kolegium Konsultorów na okres pięciu lat, któremu przysługują uprawnienia przewidziane w tymże KPK. Rada Kapłańska i Kolegium Konsultorów posiadają własny statut.

Kapituła Katedralna i Konkatedralna

7. Kapituła Katedralna w Zamościu i Konkatedralna w Lubaczowie realizują zadania, jakie im wyznacza KPK i własne statuty, zatwierdzone przez Biskupa diecezjalnego.

Parafie i duszpasterze

8. Podstawową jednostką organizacyjną i duszpasterską Diecezji jest parafia. Jest ona wspólnotą wiernych, ustanowioną na stałe, w której duchową troskę jako pasterz sprawuje proboszcz, pod zwierzchnictwem Biskupa diecezjalnego. Dla bardziej skutecznego oddziaływania pasterskiego dokonuje się podziału większych parafii, tworzy nowe i zmniejsza się odległość od kościoła przez budowę nowych świątyń. Należy jednak unikać tworzenia zbyt małych parafii.

Proboszczowie

9. Proboszcz jest pasterzem parafii, odpowiedzialnym wobec Boga za jej uświęcenie i zbawienie jej członków. Jest on również przedstawicielem Biskupa diecezjalnego, któremu podlega i któremu zdaje sprawę ze swej pracy duszpasterskiej. Proboszcz jest zobowiązany zapewnić parafianom pełny dostęp do słowa Bożego i sakramentów świętych, organizować kult Boży i działalność charytatywną. Powinien objąć pasterską troską wiernych wszystkich stanów, grup społecznych i zawodowych. Szczególnie zaś ma pamiętać o chorych, duchowo zaniedbanych, nieszczęśliwych, dotkniętych różnymi doświadczeniami, słabych w wierze i oziębłych religijnie. Jako ojciec i pasterz parafii powinien modlić się o uświęcenie i zbawienie swoich parafian. Niech więc nie poprzestaje tylko na obowiązkowym aplikowaniu Mszy św. za parafian, lecz także poza nakazanymi dniami niech składa za nich Najświętszą Ofiarę oraz ofiaruje w ich intencji swoje umartwienia i cierpienia.

10. Proboszczem zostaje kapłan diecezjalny inkardynowany do Diecezji lub zakonny, na podstawie nominacji Biskupa Diecezjalnego, odznaczający się walorami moralnymi i doświadczeniem pastoralnym, gwarantujący właściwe wypełnianie funkcji pasterza wspólnoty parafialnej (por. kan. 521). 

Przed objęciem urzędu nowo mianowany proboszcz jest zobowiązany prawem (kan. 833, n. 6) do złożenia wobec Biskupa Diecezjalnego lub jego delegata wyznania wiary oraz przyrzeczenia wierności, iż będzie wiernie wykonywał swoje zadania pastoralne i administracyjne. 

Z kanonicznego przekazania parafii proboszczowi, w obecności miejscowego dziekana, sporządza się protokół, którego jeden egzemplarz winien być przesłany do Kurii, drugi zachowuje się w archiwum parafialnym, a trzeci w archiwum dziekańskim. Wskazane jest, aby nowego proboszcza wprowadzać do parafii w sposób uroczysty, z udziałem Biskupa lub jego delegata, zawsze w obecności miejscowego dziekana. To samo dotyczy pożegnania proboszcza odchodzącego na emeryturę.

Parafia przyjmuje proboszcza z religijnym posłuszeństwem, poddaje się jego duchowemu kierownictwu, okazuje mu należny szacunek oraz ściśle z nim współdziała dla swego religijnego i materialnego rozwoju. Parafianie powinni świadomie przyczyniać się do budowania jedności między sobą, z proboszczem, Biskupem i Papieżem w Kościele powszechnym. Winni unikać wszystkiego, co może utrudniać proboszczowi pracę i przeszkadzać w wykonywaniu wszystkich poleceń Biskupa. Parafianie mają prawo przejawiać wobec proboszcza swoje inicjatywy i opinie. Mogą to czynić indywidualnie, bądź też zbiorowo. Mogą odnosić się także do dziekana lub Kurii Diecezjalnej. Zawsze jednak motywami takich poczynań powinna być chwała Boża, oraz dobro duchowe i materialne parafii. Obowiązuje ich w takim działaniu miłość chrześcijańska i uszanowanie godności proboszcza, a przede wszystkim woli Biskupa diecezjalnego.

Gdy wymaga tego dobro wiernych, potrzeba i pożytek Kościoła, proboszcz może być przeniesiony postanowieniem Biskupa Diecezjalnego z jednej parafii na inną, na inny urząd czy stanowisko, bądź w stan emerytalny. Możliwe jest także zrzeczenie się dla słusznej przyczyny, dokonane przez niego samego i do ważności przyjęte przez Biskupa Diecezjalnego.

11. Obowiązkiem proboszcza jest odprawianie Mszy św. za parafian w niedziele i święta nakazane (por. kan. 534). Winien on przestrzegać nakazanej rezydencji i ograniczać niekonieczne wyjazdy. Każda jego nieobecność w parafii powinna łączyć się zawsze z zapewnieniem niezbędnej posługi duszpasterskiej wiernym ze strony innych kapłanów, także w przypadku przysługującego mu jednego dnia wolnego w tygodniu. Proboszczowi przysługuje miesięczny urlop w ciągu roku, uzgodniony z Kurią Diecezjalną. Do urlopu tego wlicza się także dni wolne w okresie zimowej przerwy szkolnej. Na tygodniową nieobecność proboszcza w parafii zezwala dziekan.

12. Proboszcz przy różnych okazjach powinien informować wiernych o ważniejszych wydarzeniach życia parafialnego. Szczególnie stosowną ku temu okazją jest obchód zakończenia starego roku. Obowiązkiem proboszcza jest sumienność, ład i porządek w administrowaniu majątkiem parafialnym oraz w prowadzeniu kancelarii, urzędowej biblioteki i archiwum parafialnego.


Wikariusze parafialni

13. Wikariusz parafialny jest współpracownikiem proboszcza w posługiwaniu i planowaniu prac duszpasterskich. Zakres uprawnień i zobowiązań wikariusza parafialnego określają przepisy KPK, prawo diecezjalne, specjalne zlecenia Biskupa, a także duszpasterskie polecenia proboszcza. Wikariusz ma pamiętać, że wzajemne zrozumienie, szacunek i harmonijna współpraca z proboszczem zapewniają osobisty pokój ducha, nadprzyrodzoną radość i skuteczność duszpasterskich wysiłków. Proboszczów i wikariuszy winny łączyć zawsze jak najlepsze wzajemne odniesienia, oparte na życzliwym przełożeństwie ze strony proboszczów i właściwej postawie ze strony wikariuszy.

Wikariusz powinien uważać wspólnotę parafialną za przedmiot swej osobistej gorliwości i odpowiedzialności duszpasterskiej, uznawać w osobie proboszcza współbrata w kapłaństwie, duchowego opiekuna i przyjaciela, a także swego przełożonego, informować go o prowadzonych przez siebie akcjach duszpasterskich, dzielić się z nim osiągnięciami i trudnościami, uczestniczyć w duszpasterskich spotkaniach okresowych, organizowanych przez proboszcza celem omówienia całokształtu spraw parafialnych lub problemów szczegółowych, starać się o budowanie wspólnoty życia kapłańskiego w duchu ewangelicznej miłości i jedności z proboszczem i z innymi kapłanami. Wikariusz swoim postępowaniem pełnym kultury kapłańskiej, powinien także budować wszystkich pracowników parafialnych oraz umacniać autorytet i dobre imię proboszcza wobec parafian. Obowiązuje go rezydowanie w parafii, by zapewnić stałą gotowość do niesienia posługi kapłańskiej. Wszystkie wyjazdy poza teren parafii winien uzgadniać z proboszczem i zgłaszać każdorazową dłuższą nieobecność.

Wikariusz ma prawo do traktowania go przez proboszcza z szacunkiem i godnością jako współbrata w kapłaństwie i współduszpasterza w parafii oraz do przydzielenia mu określonych zajęć duszpasterskich i stopniowego wprowadzania we wszystkie dziedziny życia parafialnego, aby w ten sposób przygotować się do samodzielnego prowadzenia parafii w przyszłości. Ma też prawo do odpowiedniego wynagrodzenia (por. Dekret o uposażeniu duchownych), do mieszkania oraz wyżywienia, które zapewnia mu odpłatnie proboszcz, miesięcznego urlopu w ciągu roku, za potwierdzeniem terminu ze strony proboszcza i za zgodą Kurii Diecezjalnej, do którego wlicza się także dni wolne w okresie zimowej przerwy szkolnej. Ponadto ma prawo, o ile to możliwe, do jednego dnia wolnego w tygodniu.

Administratorzy parafialni

14. W przypadku wakatu parafii z powodu śmierci proboszcza lub gdy nie może on na skutek przeszkody wypełniać posługi pasterskiej w parafii, zarząd parafii przejmuje tymczasowo wikariusz parafialny, a gdy jest ich kilku, to najstarszy nominacją (por. kan. 541 § 1). W przypadku braku wikariusza pieczę nad parafią obejmuje inny kapłan wyznaczony przez Biskupa lub dziekana. Duszpasterz, który przejął kierowanie parafią jako administrator tymczasowy, obowiązany jest zabezpieczyć najważniejsze parafialne sprawy kościelne, dobierając sobie do pomocy przedstawicieli parafii. Jego rola kończy się z chwilą mianowania przez Biskupa nowego administratora parafii. Administratorowi stałemu przekazuje parafię w zarząd dziekan w obecności proboszcza, którego ma zastąpić w kierowaniu parafią. W myśl kan. 540 i wytycznych diecezjalnych administrator jest odpowiedzialny za całokształt spraw parafialnych. Administrator rozlicza się z zarządu parafią przed zamianowanym proboszczem wobec dziekana, który przekazuje ją nowemu proboszczowi w obecności przedstawicieli parafii. Administratorowi przysługuje 50% dochodów z iura stolae.

Z przekazania parafii administratorowi, a potem zamianowanemu proboszczowi, dziekan sporządza protokół, którego jeden egzemplarz winien być przesłany do Kurii, drugi zachowany w archiwum parafialnym, trzeci natomiast w archiwum dziekańskim.

Rektorzy kościołów i kaplic oraz kapelani

15. Biskup diecezjalny mianuje rektorów kościołów i kaplic oraz kapelanów wspólnot, stowarzyszeń, organizacji i zespołów wiernych. Status prawny rektorów kościołów i kaplic oraz kapelanów wspólnot określają przepisy prawa kanonicznego (kan. 556-563, 564-572). Zarówno rektorzy jak i kapelani powinni w pełni szanować uprawnienia miejscowych proboszczów i utrzymywać z nimi należyty kontakt w wykonywaniu swojego pasterskiego zadania (kan. 751).

Obowiązkiem rektorów i kapelanów jest podawanie do wiadomości wiernych parafialnych ogłoszeń duszpasterskich w niedziele i święta, a także powiadamianie proboszczów o urządzaniu w swoich kościołach lub kaplicach ważniejszych nabożeństw i obchodów religijnych. Proboszczowie natomiast powinni rozumieć pastoralną sytuację kościołów, kaplic oraz specjalnych grup wiernych znajdujących się w obrębie parafii i w pełni szanować kompetencje ich rektorów lub kapelanów.

Dziekani

16. Dekanat jest jednostką organizacyjną obejmującą pewną liczbę parafii, na czele której stoi dziekan, dzielący z Biskupem współodpowiedzialność za właściwą organizację i koordynację życia religijnego i pastoralnego. Dziekana mianuje Biskup diecezjalny. W przypadku wakatu stolicy biskupiej kadencja dziekana trwa, aż do objęcia Diecezji przez nowego Biskupa lub też do rozpoczęcia drugiego roku rządów przez administratora Diecezji.

Dziekan używa własnej pieczęci, prowadzi kancelarię dziekańską, sporządza protokoły czynności dziekańskich oraz gromadzi akta w archiwum dekanatu. Jego obowiązkiem jest troska o prawidłową organizację pracy duszpasterskiej w dekanacie, należyte funkcjonowanie życia liturgicznego, sprawne zarządzanie majątkiem kościelnym i poprawne prowadzenie kancelarii parafialnych. W realizacji tej posługi dziekan kieruje się w stosunku do kapłanów kondekanalnych braterską życzliwością, szacunkiem i taktem.

17. Obowiązkiem dziekana jest powiadamianie Biskupa przynajmniej raz w roku o ważniejszych wydarzeniach z zakresu religijno-moralnego życia wiernych oraz o pracy duszpasterskiej i dyscyplinie duchowieństwa dekanatu. 

Dziekan organizuje wizytacje kanoniczne w dekanacie i asystuje Biskupowi podczas ich odbywania. Każdego roku, z wyjątkiem roku wizytacji biskupiej w parafii, dziekan ma obowiązek osobiście przeprowadzić wizytację wszystkich parafii i samodzielnych placówek duszpasterskich dekanatu, według kwestionariusza Kurii diecezjalnej. Dziekan może zlecić przeprowadzenie takiej wizytacji wicedziekanowi. Dziekan powinien odpowiednio wcześniej podać do wiadomości proboszczowi termin wizytacji, który ma powiadomić o tym wiernych. Podczas wizytacji dziekan przeprowadza rozmowy indywidualne z kapłanami pracującymi w parafii na temat ich posługi duszpasterskiej, praw i obowiązków. Przy tej okazji winien także odwiedzić innych kapłanów mieszkających w parafii. Gdy uzna to za celowe, niech również przeprowadzi rozmowę z pracownikami kościelnymi oraz z innymi parafianami, którzy się do niego zgłoszą.

Przedmiotem wizytacji dziekana są: kościół parafialny, kościoły filialne i kaplice, sale katechetyczne i spotkań duszpasterskich, budynki kościelne, kancelaria, księga intencji mszalnych, księga finansowa, archiwum i biblioteka parafialna, administracja majątku kościelnego, stowarzyszenia i grupy nieformalne oraz realizacja obowiązującego w Diecezji programu duszpasterskiego. Po przeprowadzeniu wizytacji w całym dekanacie, dziekan sporządza sprawozdanie pisemne w trzech egzemplarzach, z których jeden przesyła do Kurii diecezjalnej, drugi przekazuje do wizytowanych parafii, trzeci zaś zachowuje w archiwum dziekańskim. Oprócz zwyczajnej wizytacji dorocznej, dziekan może odbywać wizytacje nadzwyczajne, mające na celu załatwianie spraw doraźnych. Parafię, w której proboszczem jest dziekan, wizytuje dziekan innego dekanatu, wyznaczony przez Kurię Diecezjalną. Nadzwyczajną wizytację parafii dziekańskiej może zarządzić Biskup diecezjalny.

18. Dziekan powinien zgodnie z aktualnymi potrzebami zwoływać konferencje dekanalne duchowieństwa, w których mają obowiązek uczestniczyć wszyscy kapłani kondekanalni, także zakonni, jeśli pracują w duszpasterstwie. Nieobecność należy wcześniej usprawiedliwić u dziekana. Kapłani emeryci i kapłani przebywający na urlopie zdrowotnym oraz rezydenci także mogą w nich brać udział.
Do obowiązków i uprawnień dziekana należy także: uczestniczyć w zwoływanych przez Biskupa diecezjalnego konferencjach dziekańskich, przeprowadzić wybory kandydatów na wicedziekana i ojca duchownego dekanatu, pobierać dla dekanatu z Katedry nowo poświęcone oleje św. w Wielki Czwartek i rozdzielać je poszczególnym parafiom, przesyłać corocznie do Kurii diecezjalnej, najpóźniej w lutym, duplikaty ksiąg metrykalnych z każdej parafii za rok ubiegły, przekazywać duchowieństwu zarządzenia i komunikaty władz diecezjalnych, organizować pogrzeby kapłanów kondekanalnych i w razie nieobecności Biskupa albo jego delegata, przewodniczyć obrzędom pogrzebowym, zbierać i przekazywać do Kurii obowiązkowe wpłaty oraz wypłacać emerytom mieszkającym na terenie dekanatu miesięczne emerytury kościelne.

19. Duchowieństwo dekanalne winno odnosić się do dziekana z szacunkiem i zaufaniem, traktując go jak brata, spełniającego dla dobra Kościoła zlecony mu zaszczytny obowiązek. 
Przekazanie urzędu przez ustępującego dziekana swemu następcy powinno odbywać się w obecności wicedziekana i sekretarza. Sekretarz sporządza z tej czynności protokół, którego jeden egzemplarz należy przekazać do Kurii diecezjalnej, drugi zaś zachować w archiwum dziekańskim.

Wicedziekani

20. Dziekana, w wypełnianiu jego obowiązków, wspomaga wicedziekan. Jest on mianowany przez Biskupa spośród trzech kandydatów na to stanowisko, wybranych w tajnym głosowaniu przez kapłanów danego dekanatu. Czas urzędowania wicedziekana trwa pięć lat. Wicedziekan może być wybierany na dalsze kadencje.

Wicedziekan ma następujące uprawnienia i obowiązki: uczestniczyć w konferencjach dziekańskich, zabezpieczyć majątek kościelny, parafialny i beneficjalny w parafii dziekana, w przypadku jego śmierci lub innej przeszkody w funkcjonowaniu, przekazać parafię dziekańską administratorowi, a potem nowemu proboszczowi, urządzić pogrzeb zmarłego dziekana.

Duchowieństwo diecezjalne

21. Do grona najbliższych współpracowników Biskupa należą kapłani, którzy z racji swego powołania, winni szczególnie świadczyć o Chrystusie i Jego Kościele. Sprawowanie kapłańskiej posługi dokonuje się w imieniu Biskupa poprzez gromadzenie wiernych we wspólnotę i przewodniczenie im w ziemskim pielgrzymowaniu do Boga. Wszyscy kapłani powinni budować jedność Kościoła, zarówno poprzez modlitwę, jak i świadome działanie w parafii, dekanacie i Diecezji. Braterska życzliwość, szacunek i współpraca powinny łączyć wszystkich kapłanów diecezjalnych i zakonnych. Budowanie wspólnoty Kościoła bierze swój początek w utrzymywaniu braterskiej więzi wśród duchowieństwa i w jedności z Biskupem. Fundamentem tej więzi jest braterstwo sakramentalne wynikające ze święceń. Budowaniu i umacnianiu wspólnoty kapłańskiej służą również: odnowa przyrzeczeń kapłańskich w Wielki Czwartek, wspólnotowe przeżywanie rocznic święceń prezbiteratu, konferencje dekanalne, przynależność do Unii Kapłańskiej, wspólne odmawianie Liturgii Godzin, doroczne rekolekcje i spotkania z okazji odpustów, imienin, wigilii Narodzenia Pańskiego, kolędy.

22. W trosce o pogłębienie duchowości kapłanów celowa jest działalność diecezjalnego ojca duchownego, a także dekanalnych ojców duchownych. Diecezjalnego ojca duchownego mianuje Biskup, który określa jego kompetencje i program pracy. W większych ośrodkach Diecezji winni być powołani dla kapłanów stali spowiednicy. 

23. Każdy kapłan, po ukończeniu 65 lat życia, może złożyć rezygnację z piastowanego urzędu na ręce Biskupa i ubiegać się o emeryturę kościelną, a powinien to uczynić po 70 roku życia. Definitywna decyzja należy do Biskupa Diecezjalnego na mocy stosownego dokumentu. Kapłanowi przeniesionemu w stan emerytury kościelnej przysługuje dożywotnio comiesięczna emerytura z funduszów Diecezji oraz prawo - za zgodą Biskupa - do mieszkania na terenie kościelnym. Przejście kapłana, a zwłaszcza proboszcza, na emeryturę kościelną, powinno łączyć się z uroczystym pożegnaniem go przez parafian i kapłanów dekanatu. Pożegnanie takie organizuje dziekan w porozumieniu z Biskupem. Duszpasterze niech zapraszają księży emerytów do udziału w różnych posługach duszpasterskich. Księża emeryci powinni mieć ze swego grona w Radzie Kapłańskiej przedstawiciela, którego powołuje Biskup Diecezjalny. Wspólnota kapłańska powinna otaczać starszych i chorych kapłanów duchową i materialną pomocą. W przypadku konieczności ma zatroszczyć się o odprawienie przyjętych przez niego intencji mszalnych.

24. Przejawem braterskiej więzi wśród kapłanów jest również pamięć o zmarłych kapłanach. Winna się ona wyrażać w udziale w pogrzebie kapłanów, w ofiarowaniu za nich Mszy św., w trosce o groby kapłańskie i w modlitwach. Zezwala się kapłanom, którzy nie mogli brać udziału w koncelebrze pogrzebowej za zmarłego kapłana, na zorganizowanie koncelebry w stosownym czasie.

25. Kapłani powinni wystrzegać się w swoim postępowaniu i wypowiedziach tego wszystkiego, co mogłoby doprowadzać do rozbijania wspólnoty eklezjalnej wiernych. Świadome podburzanie i zjednywanie sobie wiernych przeciw Władzy kościelnej lub na szkodę Kościoła, jest krzywdą wyrządzoną Mistycznemu Ciału Chrystusa i podlega karom kościelnym. Obowiązkiem kapłanów jest popieranie zachowania między ludźmi pokoju i zgody, opartej na sprawiedliwości i miłości. 
Zgodnie z wymaganiem prawa duchowni powinni powstrzymać się od zakładania lub przynależności do stowarzyszeń, których cel albo działalność nie dadzą się pogodzić z obowiązkami właściwymi stanowi duchownemu lub mogłyby przeszkadzać w sumiennym wypełnianiu zadania zleconego im przez władzę kościelną (kan. 278 § 3). Duchowni nie mogą brać czynnego udziału w partiach politycznych ani w kierowaniu związkami zawodowymi, chyba że zdaniem kompetentnej władzy kościelnej, będzie wymagała tego obrona praw Kościoła lub rozwój dobra wspólnego (kan. 287 § 2). Zabrania się współpracy jawnej czy ukrytej z przeciwnikami Kościoła. Duchowni zaangażowani w tego rodzaju działalność powinni się z niej wycofać i naprawić krzywdy wyrządzone Kościołowi.

26. Dla budowania jedności w społeczeństwie kapłani powinni (kan. 768 § 2) słowem i praktyczną działalnością przekazywać wiernym naukę, jaką głosi Kościół o godności i wolności osoby ludzkiej, jedności i trwałości rodziny oraz jej zadaniach, o obowiązkach ludzi żyjących w społeczeństwie, jak również o układaniu spraw doczesnych zgodnie z porządkiem ustanowionym przez Boga. W tym celu kapłani powinni pogłębiać znajomość nauki społecznej Kościoła, podejmować różnego rodzaju działania duszpasterskie dla ożywienia świadomości społeczno-narodowej, wychodząc naprzeciw potrzebom swojego środowiska.

Kapłani niech utrzymują żywą łączność z wiernymi przez osobiste spotkania, aby poznawać sposoby ich myślenia, a także problemy ich codziennego życia. Niech jednak pamiętają, że ich obecność wśród wiernych powinna być zawsze budująca i mieć charakter duszpasterski.

27. Wszyscy kapłani, pozostający aktualnie w służbie diecezjalnego Kościoła zamojsko-lubaczowskiego, mają obowiązek ustawicznego dokształcania się i podnoszenia własnych kwalifikacji (por. Dekret o stałej formacji kapłanów). 

Kapłana powinna cechować wysoka kultura, wyrażająca się w przestrzeganiu ogólnie przyjętych norm towarzyskich, zarówno w odniesieniu do duchownych, jak i świeckich. Odnosi się to do języka, stroju, zachowania przy stole, jazdy samochodem, punktualności, korespondencji itp. Kapłan powinien bezwzględnie unikać niestosownych rozrywek, tańczenia, imprez nie licujących ze stanem duchownym oraz czynnego uprawiania myślistwa. Znakiem zewnętrznym powołania i świadectwa kapłanów jest strój duchowny. Kapłanom poleca się noszenie sutanny: podczas pełnienia wszystkich czynności liturgicznych, w kancelarii, na katechezie, w czasie uroczystości religijnych, wizyt urzędowych i kolędy. Strojem duchownym jest także ciemny garnitur z koloratką, który może być używany poza wypadkami powyżej wymienionymi. W sytuacjach wyjątkowych zezwala się kapłanom na używanie innego stroju.
W budzeniu i rozwoju powołań, obok modlitwy, ważny jest przykład życia osób oddanych służbie Bożej, tj. kapłanów i osób konsekrowanych, którzy "winni życiem, przykładem, słowem, radością i jakością swej apostolskiej pracy wychowywać innych, zwłaszcza młodych w odkrywaniu upodobania do służenia Kościołowi" (Jan Paweł II, Orędzie na Światowy Dzień Modlitw o powołania, 1981, 2). Wierni świeccy wsłuchani w głos Chrystusa i Jego Kościoła powinni modlić się o liczne i dobre powołania kapłańskie i zakonne, by nie zabrakło pracowników na niwie Pańskiej. Sprawę powołań duchownych trzeba nieustannie polecać Bogu i Maryi - Matce Najwyższego Arcykapłana.

Troską o powołania zajmuje się w Diecezji głównie Wyższe Seminarium Duchowne. Jeden z wychowawców pełni funkcję diecezjalnego duszpasterza powołań. Służą temu m. in. spotkania z uczniami klas maturalnych w ramach tzw. Otwartych Dni Seminarium oraz niedziele kleryckie w parafiach.


Instytuty życia konsekrowanego

28. Osoby poświęcone Bogu przez ślubowanie rad ewangelicznych są szczególnym znakiem Boga w świecie. Niech wszystkie rodziny zakonne żyją własnym charyzmatem, otrzymanym od Ducha Świętego i niech umieją wykorzystać go dla dobra Kościoła. 

Kościół Zamojsko-Lubaczowski jest wdzięczny Bogu za rodziny zakonne męskie i żeńskie, które ubogacają Diecezję swoją obecnością i pracą. Członkowie instytutów zakonnych i świeckich niech dołożą wszelkich starań, aby zapoznać się z życiem i potrzebami Diecezji, zarówno w dziedzinie apostolstwa, jak i dobroczynności. Niech przystosują formy i charakter prowadzonych przez siebie prac do istniejących w Diecezji norm i praktyk. Dla lepszego poznania ustawodawstwa, zwyczajów i praktyk diecezjalnych, członkowie męskich instytutów zakonnych powinni brać udział w dekanalnych i ogólnodiecezjalnych zebraniach duszpasterskich. Odnosi się to przede wszystkim do proboszczów i wikariuszy zakonnych, a także do innych kapłanów zakonnych, zajmujących się na terenie Diecezji różnymi pracami apostolskimi. Od nieobecności w tego rodzaju spotkaniach może usprawiedliwić wspomniane osoby, z wyjątkiem proboszczów i wikariuszy, jedynie fakt urządzania we własnych klasztorach spotkań sprawozdawczych, na których uczestnicy zebrań dekanalnych lub diecezjalnych przekażą treść powziętych tam uchwał i wskazań.

29. Zakonnicy pracujący w duszpasterstwie diecezjalnym podlegają w wykonywaniu zewnętrznego apostolatu władzy Biskupa i własnego przełożonego zakonnego. Dlatego w zakresie dzieł apostolskich Biskup diecezjalny i przełożony zakonny powinni działać we wzajemnym porozumieniu. Obowiązkiem zakonników jest wierne przestrzeganie zarówno norm dotyczących prawodawstwa diecezjalnego, w zakresie działalności apostolskiej, jak i poleceń własnego przełożonego oraz dyscypliny instytutu.
Kościoły parafialne i rektoralne, obsługiwane przez instytuty zakonne, obowiązane są do świadczeń finansowych, ustalonych na podstawie odrębnej umowy między Biskupem a wyższym przełożonym.

30. Siostry zakonne, zatrudnione w katechizacji oraz w duszpasterstwie, powinny być objęte stałą formacją katechetyczno-pastoralną, uczestniczyć w kursach katechetycznych oraz w spotkaniach parafialnych zespołów duszpasterskich. Za swą pracę mają one prawo do uznania, szacunku i wdzięczności oraz do sprawiedliwego wynagrodzenia ze strony duchowieństwa i wiernych. Wysokość wynagrodzenia określają umowy zawierane zgodnie z normami odnośnej instrukcji Episkopatu przez pracodawcę ze Zgromadzeniem delegującym siostry do pracy. W umowach tych należy uwzględnić ubezpieczenie sióstr według obowiązujących stawek oraz zagwarantować im odpowiedni czas wolny. 
Mieszkanie sióstr zakonnych, zatrudnionych przy parafiach i zamieszkałych w domach parafialnych, powinno być urządzone z uwzględnieniem przepisów o klauzurze, a więc oddzielone od mieszkań kapłanów i osób świeckich oraz odpowiadać warunkom zdrowotnym i higienicznym. Dom sióstr zakonnych ma prawo do własnej kaplicy, w której przechowuje się Najświętszy Sakrament za pozwoleniem Biskupa Diecezjalnego. Wedle możliwości powinno się w niej odprawiać Mszę św. przynajmniej raz w tygodniu.


Pracownicy parafialni

31. Współpracownikami proboszcza w pracy duszpasterskiej i administracyjnej są obok kapłanów także osoby pełniące różne funkcje w parafii. Do grona pracowników kościelnych należą: katecheci, pracownicy kancelaryjni, organiści, zakrystianie-kościelni, grabarze, sprzątaczki i inni. Osoby te powinny traktować swe obowiązki jako wkład w życie i realizację zadań wspólnoty parafialnej. 

Na pracowników kościelnych należy powoływać ludzi autentycznie religijnych, uczciwych, mających potrzebne kwalifikacje zawodowe, zamiłowanie do pracy i porządku, psychicznie zdrowych, pozostających poza podejrzeniem o uzależnienie alkoholowe. Do przyjmowania i zwalniania pracowników kościelnych uprawniony jest wyłącznie proboszcz, który jednak powinien zapytać o zdanie w tej sprawie radę parafialną. On też zawiera umowę o pracę, w której należy jasno określić obowiązki i wynagrodzenie zatrudnionego. Umowa o pracę wymaga do swej ważności zatwierdzenia przez Kurię diecezjalną, dlatego powinna być sporządzona i przesłana do zatwierdzenia w trzech jednobrzmiących egzemplarzach.

32. W stosunku do pracowników proboszcz powinien kierować się wyrozumiałością i odnosić się do nich z pełną życzliwością i uprzejmością. Każdy zatrudniony na podstawie umowy o pracę, winien być ubezpieczony zgodnie z odpowiednimi wymaganiami prawa. Wynagrodzenie za pracę powinno być wypłacane w uzgodnionych terminach, jednakże nie rzadziej jak raz na miesiąc. Dokumentację rozliczeń finansowych należy wyjątkowo starannie przechowywać w archiwum parafialnym.

Proboszcz powinien domagać się od zatrudnionych sumienności i rzetelności oraz punktualności w wypełnianiu przyjętych obowiązków. Gdy stwierdzi, że zatrudniony nadużywa alkoholu, zwłaszcza w czasie pracy, powinien go surowo upomnieć i zagrozić zwolnieniem, a gdy to nie poskutkuje, zwolnić go w trybie natychmiastowym, bez oczekiwania na okres wypowiedzenia. Powyższe zastrzeżenie należy zamieścić w umowie o pracę.

Zatrudnieni przy parafii pracownicy kościelni powinni z należytym szacunkiem odnosić się do proboszcza i innych kapłanów oraz zachowywać postawę lojalnej współpracy i życzliwości. Wszelkie pretensje dotyczące wynagrodzenia za pracę lub traktowania w czasie pracy należy zgłaszać proboszczowi. Stwarzanie klimatu opozycji, przez rozgłaszanie swoich roszczeń i żalów do osób postronnych, stanowi poważne naruszenie lojalności służbowej i może być podstawą do rozwiązania umowy o pracę. Organami właściwymi do przyjmowania skarg i zażaleń ze strony pracowników kościelnych są: dziekan jako pierwsza instancja i Kuria diecezjalna jako instancja ostateczna dla wszystkich tego rodzaju spraw. 
Pracowników kościelnych zobowiązuje się do ciągłego dokształcania, celem podnoszenia kwalifikacji zawodowych i pogłębiania formacji duchowej. 

Do pracowników w parafii zaliczają się również osoby obsługujące plebanie i wikariaty. Dzięki ich pracy, podejmowanej także z motywów nadprzyrodzonych, kapłani mają zapewnione zaspokojenie potrzeb bytowych. Należy się im za to stosowne wynagrodzenie, uznanie i wdzięczność, godne traktowanie, a po śmierci pamięć w modlitwie. Kandydatki do pełnienia funkcji gospodyni plebańskiej, dobierane w odpowiednim wieku, winny odznaczać się poprawnością obyczajów, wysoką kulturą osobistą i głęboką religijnością. 

33. Dla okazania wdzięczności wobec osób wyjątkowo zasłużonych dla Kościoła powszechnego i Diecezji przewiduje się możliwość przyznawania odpowiednich nagród. Mogą to być: list lub dyplom pochwalny, nagroda pieniężna lub inna materialna, przyznanie pamiątkowego medalu, uzyskanie odznaczenia papieskiego Pro Ecclesia et Pontifice.