Diecezja Zamojsko-Lubaczowska

Diecezja Zamojsko-Lubaczowska


Strona główna




Jan Paweł II o Synodzie
Wprowadzenie
Dekret Synodalny
Statuty Synodalne
- Lud Boży
- Życie liturgiczne
- Działalność pastoralna
- Nauczanie wiary i moralności
- Życie społeczne
- Dobra doczesne Kościoła


 

Życie liturgiczne

34. Kościół kontynuuje i uobecnia dzieło zbawienia dokonane przez Jezusa Chrystusa w liturgii. Liturgia bowiem jest dalszym ciągiem przepowiadania i realizacji Bożego planu zbawienia człowieka, które bierze swój początek w odwiecznym umiłowaniu Boga Ojca, skierowanym ku człowiekowi. Dokonało się ono przez Chrystusa, głównie w Tajemnicy Paschalnej, działającego mocą Ducha Świętego. Liturgia wyraża i nieustannie odnawia tajemnicę zbawienia. Jest ona narzędziem oczyszczenia i uświęcenia ludzi. Zarazem jednakże jest najdoskonalszym wyrazem kultu względem Boga. Zbawcze działanie Boga, czyli uświęcenie dokonuje się głównie przez sakramenty, które oczyszczają z grzechów i dają udział w życiu Bożym (por. KKK 1140, 1144).

Liturgia w życiu Kościoła

35. Sprawowanie liturgii jest zawsze dziełem Chrystusa-Kapłana, ale także jest dziełem Jego Ciała, którym jest Kościół. "Liturgię celebruje cała wspólnota, Ciało Chrystusa zjednoczone ze swoją Głową" (KKK 1140). Dlatego podmiotem aktów liturgicznych jest cały Kościół jako Lud Boży hierarchicznie zorganizowany na mocy udziału w kapłaństwie Chrystusa. Bliższym podmiotem liturgii jest zgromadzenie liturgiczne, któremu przewodniczy biskup, prezbiter lub diakon względnie odpowiednio upoważniony świecki katolik działający in persona Christi - mocą Chrystusa. Natura aktów liturgicznych domaga się tego, aby wszyscy wierni świeccy brali w niej czynny udział, zarówno wewnętrzny jak i zewnętrzny. Udział ten winien przejawiać się w dialogu z przewodniczącym liturgii przez aklamacje, zachowanie wspólnej postawy ciała, wykonywanie odpowiednich gestów oraz we wspólnym śpiewie czy recytacji. Zadaniem wychowania liturgicznego jest doprowadzenie do tego, aby wszyscy czuli się jej wykonawcami i mieli możliwość włączania się w akcję liturgiczną przez wypełnianie odpowiednich funkcji, zależnie od stopnia święceń i przygotowania liturgicznego. Przewodniczący liturgii nie powinien zastępować innych uczestników, jeśli są oni obecni i odpowiednio przygotowani. 

36. Kierowanie życiem liturgicznym w diecezji należy do Biskupa (KL 26, 41-42). Powołana przez niego Komisja liturgiczna jest organem opiniodawczym. Do Komisji tej powinni zwracać się duszpasterze i wierni świeccy w sprawach dotyczących liturgii, muzyki, sztuki i budownictwa sakralnego. Rządcy kościołów powinni uzgadniać z nią projekty zmian w urządzaniu miejsca sprawowania liturgii oraz uzyskać zgodę na wyposażenie kościołów w trwałe przedmioty kultu (por. aneks 19). Komisja liturgiczna ma służyć pomocą księżom w ich osobistej formacji liturgicznej oraz w przygotowywaniu odpowiednich materiałów pomocniczych z zakresu życia liturgicznego.

Troska o należyte sprawowanie i organizowanie liturgii w parafii należy do rządcy kościoła, ale zawsze w porozumieniu z kapłanami współpracownikami i zainteresowanymi wiernymi. W przygotowywaniu wiernych do udziału w liturgii nie należy zapominać o zobowiązującym charakterze liturgii, tzn. należy ukazywać moralne konsekwencje wynikające z uczestnictwa w tajemnicach wiary przeżywanych w liturgii i ze słuchania Słowa Bożego. 

37. Każde sprawowanie liturgii z udziałem wiernych winno być dobrze przygotowane. Domaga się tego świętość sprawowanych czynności. Przygotowanie konkretnej akcji liturgicznej polega najpierw na wyborze takiej formy jej sprawowania, która będzie najbardziej odpowiednia w konkretnych warunkach. Przygotowanie to winno liczyć się zawsze z odpowiednimi przepisami liturgicznymi. Kryterium doboru tekstów i modlitw oraz form celebracji nie może być osobiste upodobanie przewodniczącego liturgii, ale zawsze należy mieć na uwadze dobro duchowe wszystkich uczestników. 

W celebracji liturgicznej należy przestrzegać zasady podziału funkcji przysługujących każdemu z uczestników. Każde sprawowanie liturgii z udziałem wiernych powinno ukazywać Kościół zorganizowany w różnych stopniach, zależnie od rodzaju święceń i urzędów (KL 26). Dzięki temu zgromadzenie liturgiczne staje się znakiem jedności Kościoła, który jest ludem świętym, zjednoczonym i uporządkowanym hierarchicznie.

Kierowanie i przewodniczenie liturgii należy do kapłana, który na mocy święceń działa w imieniu Chrystusa. Kapłan na wzór Chrystusa winien w sposób godny i właściwy uobecniać w liturgii Tego, którego reprezentuje. Dlatego winien z pokorą i godnością służyć zgromadzeniu liturgicznemu i samym sposobem wykonywania świętych czynności wskazywać wiernym na żywą z Nim łączność i obecność w świętych znakach zbawczych. 

Liturgia z udziałem wiernych przewiduje zawsze udział posługujących w niej, tj. lektora, akolity, kantora i ministrantów. Wszyscy pełniący te funkcje powinni być do tego odpowiednio przygotowani.
Zadaniem lektorów jest czytanie lekcji z Pisma św., z wyjątkiem Ewangelii, a w przypadku braku kantora wykonanie także psalmu responsoryjnego. Do akolitów względnie ministrantów należy przygotowanie ołtarza i naczyń liturgicznych do Mszy św. Funkcje te mogą pełnić także zakrystianie, mężczyźni czy kobiety, byleby czynili to właściwie. W formacji ministrantów należy ukazywać, że ich funkcja jest diakonią na rzecz Chrystusa i ludu Bożego. W tych parafiach naszej Diecezji, gdzie zaistniała już praktyka pełnienia przez dziewczęta funkcji ministrantek, może ona być nadal zachowana.

38. Z racji pastoralnej ważności muzyki liturgicznej należy dołożyć starań o to, aby możliwie w każdej parafii był zatrudniony organista. Jego zadaniem jest towarzyszenie na organach śpiewom ludu, prowadzenie chóru i zespołów muzycznych, przygotowywanie kantorów oraz troska o parafialną bibliotekę muzyczną. W doborze śpiewów winien ściśle współpracować z proboszczem i przewodniczącymi poszczególnych nabożeństw. Warunki zatrudnienia, przygotowania i wypełniania jego funkcji omawia Statut organistów (por. Statut organistów). 

W sprawowaniu liturgii ważną rolę spełniają zespoły muzyczne, chóry i schole. Dlatego tam, gdzie istnieją korzystne warunki, należy je zakładać i podtrzymywać. W doborze repertuaru należy kierować się wytycznymi dokumentów kościelnych, które wskazują na warunki łączenia śpiewów dawnych z nowymi. Dozwolony jest także udział w liturgii orkiestry, towarzyszącej śpiewom chóru lub całego ludu względnie wykonującej utwory muzyczne samodzielnie. Synod przypomina, że uświęconym wiekową tradycją kościelną instrumentem muzycznym są organy piszczałkowe, które winny być w każdym kościele zwłaszcza parafialnym. Gra na organach ma na celu nie tylko towarzyszenie podczas śpiewu ludowi, ale może ona stanowić także sama w sobie część akcji liturgicznej. Zaleca się organizowanie koncertów muzyki organowej. W budowanych obecnie kościołach należy zadbać o takie umieszczenie organów i chóru, aby umożliwiało to lepszy kontakt z ołtarzem. Należy zachować daleko idącą ostrożność przy instalowaniu w kościołach organów elektronicznych ze względu na ich mniejszą odporność na zmiany temperatury i wilgotności oraz na zapylenie wnętrz kościelnych. 

39. Duże znaczenie dla odpowiedniego sprawowania czynności liturgicznych posiada stosowne oświetlenie i radiofonizacja. Winny one uwzględniać charakter wnętrza, jego styl i funkcjonalność. Niezgodne jest z duchem i tradycją liturgii stosowanie wątpliwej wartości efektów świetlnych. Niedopuszczalne jest stosowanie świec elektrycznych, monogramów świetlnych i aureoli. Instalacja elektryczna winna być zakładana przez upoważnionych fachowców i okresowo sprawdzana. Nie wolno zakładać instalacji elektrycznej na drewnianych nastawach ołtarzowych. Poza czasem odprawiania nabożeństw, a zwłaszcza w nocy, prąd należy wyłączać centralnym wyłącznikiem. Fotografowanie i filmowanie winno być dokonywane przez jedną tylko osobę odpowiednio upoważnioną, z zachowaniem należnego szacunku dla miejsca i świętych czynności.

Kościoły parafialne, filialne i rektoralne oraz większe kaplice winny być wyposażone w sprawnie działający sprzęt nagłaśniający i odpowiednie systemy grzewcze. Do rządców kościołów należy troska o czystość pomieszczeń kościelnych, ich właściwe utrzymanie i zabezpieczenie przed pożarem, zniszczeniem i kradzieżą. Każdy kościół winien być ubezpieczony od sumy według realnej wartości.

Nikomu bez wiedzy i zgody Władzy diecezjalnej nie przysługuje prawo alienacji przedmiotów wchodzących w skład zabytkowego wyposażenia wnętrza kościoła aktualnego lub wycofanego z użytku. Dla dokładnej ewidencji tegoż wyposażenia należy prowadzić księgę inwentarzową oraz posiadać dokumentację techniczną (fotograficzną) cenniejszych przedmiotów. Ważniejsze naczynia liturgiczne oraz obrazy winny być zaopatrzone w znaki własnościowe. Przedmioty o znacznej wartości artystycznej i historycznej winny mieć karty ewidencyjne, sporządzone przez Państwową Służbę Ochrony Zabytków. Wycofane na stałe z użytku liturgicznego, winny być zabezpieczone w skarbcu parafialnym względnie przekazane do Muzeum Diecezjalnego w Zamościu. 

Sakramenty święte

40. "Całe życie liturgiczne Kościoła koncentruje się wokół Ofiary eucharystycznej i sakramentów" (KKK 1113). Dzieło zbawienia dokonane przez Chrystusa głosi i sprawuje Kościół "poprzez ofiarę i sakramenty święte stanowiące ośrodek całego życia liturgicznego" (KL 6). Jest siedem sakramentów świętych. Chrzest, bierzmowanie i Eucharystia są sakramentami wtajemniczenia chrześcijańskiego; sakrament pokuty i pojednania oraz namaszczenie chorych są sakramentami uzdrowienia; sakramentami zaś w służbie komunii są święcenia kapłańskie i małżeństwo. 

Sakramenty mają na celu uświęcenie człowieka, budowanie mistycznego Ciała Chrystusa i oddanie czci Bogu. Dzięki nim Kościół żyje i rozwija się jako wspólnota w Chrystusie. Przez sakramenty nawiązuje się ożywczy kontakt między Chrystusem-Osobą a człowiekiem-osobą, dzięki czemu człowiek wrasta we wspólnotę Kościoła i buduje siebie duchowo jako człowieka. Z racji tego eklezjalnego wymiaru sakramentów należy preferować ich wspólnotową celebrację liturgiczną przed indywidualną i jak gdyby prywatną. Warunkiem owocnego przyjmowania sakramentów św. jest wiara tych, którzy je przyjmują. Jej pogłębienie i wzrost winny być formowane przez należyte przygotowanie do przyjęcia sakramentów, stosowne wyjaśnienia przebiegu i znaczenia samych obrzędów liturgicznych. Duże znaczenie ma także poprawne i piękne sprawowanie sakramentów przez ich szafarzy oraz estetyka miejsca i właściwa atmosfera ich sprawowania. 

Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego

41. "Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia są fundamentami całego życia chrześcijańskiego... Wierni odrodzeni przez chrzest, zostają umocnieni przez sakrament bierzmowania, a w Eucharystii otrzymują pokarm życia wiecznego" (KKK 1212). 

Chrzest

42. "Chrzest święty jest fundamentem całego życia chrześcijańskiego, bramą życia w Duchu i bramą otwierającą dostęp do innych sakramentów"(KKK 1213). "Przez chrzest wszczepieni w Chrystusa stają się Ludem Bożym, a otrzymawszy odpuszczenie wszystkich grzechów zostają wyzwoleni z ciemności i wyniesieni do stanu przybranych synów" (OCHD 2). Na mocy wiary przez odrodzenie z wody i z Ducha Świętego, człowiek staje się nowym stworzeniem i przybranym dzieckiem Bożym. Dlatego Chrzest jest sakramentem pierwszym, a jego przyjęcie daje prawo do uczestnictwa w pozostałych sakramentach. Jakkolwiek międzyosobowe spotkanie z Chrystusem w sakramencie chrztu jest najpełniej przeżywane przez człowieka dorosłego, jednakże - zgodnie z wielowiekową tradycją - udziela chrztu także niemowlętom na podstawie wiary samego Kościoła i rodziców dziecka. W tym przypadku na rodzicach i całym Kościele spoczywa obowiązek wychowania ochrzczonych dzieci w wierze i doprowadzenie ich do osobistego jej poświadczenia w życiu.

Dzieci winny być chrzczone w parafii zamieszkania rodziców. Należy udzielać go w zasadzie w niedziele i święta podczas Mszy św. z udziałem wspólnoty parafialnej. O dopuszczeniu do tego sakramentu dziecka z rodzin obojętnych religijnie i zaniedbanych decyduje miejscowy duszpasterz. Podstawą do podjęcia takiej decyzji jest prośba przynajmniej jednego z rodziców lub przynajmniej ich zgoda oraz pewność, że dziecko zostanie wychowane po chrześcijańsku.

Dzieci starsze i dorośli, przed dopuszczeniem do chrztu, winni przejść okres dłuższego przygotowania (katechumenatu), poprzez udział w stosownej katechezie, ukazującej podstawowe prawdy wiary i obrzęd liturgiczny tego sakramentu. Dorosłemu chrztu udziela się za wiedzą Biskupa. Obrzęd inicjacji chrześcijańskiej dorosłego obejmuje równoczesne udzielenie sakramentu bierzmowania i Eucharystii. 

Bierzmowanie

43. W sakramencie bierzmowania wierni otrzymują Ducha Świętego, który ściślej jednoczy ich z Chrystusem i Kościołem i zobowiązuje do dawania świadectwa wyznawanej wiary całym swym życiem.
Sakramentu bierzmowania, po stosownym przygotowaniu, udziela się młodzieży w ostatniej klasie gimnazjum. W wielkich parafiach sakramentu tego należy udzielać w grupach niezbyt licznych. Przyjęcia tego sakramentu należy wymagać przed zawarciem małżeństwa. Sprawowanie sakramentu bierzmowania winno mieć miejsce podczas liturgii mszalnej, a udział duchowieństwa, osób bliskich i wspólnoty parafialnej winien podkreślać jego eklezjalny charakter. Szafarzem tego sakramentu jest biskup, lub kapłan przez niego delegowany. W niebezpieczeństwie śmierci bierzmować może każdy kapłan, który zaopatruje chorego na drogę wieczności.

Eucharystia

44. Chrystus ustanowił Eucharystię podczas Ostatniej Wieczerzy dla kontynuowania swego dzieła zbawczego. Utrwalił przez to Ofiarę złożoną na Krzyżu i przekazał ją Kościołowi jako pamiątkę swej Męki i Zmartwychwstania. Dzięki temu Eucharystia jest sakramentem miłosierdzia i uświęcającym działaniem Boga, znakiem Jego jedności z Ludem Bożym, węzłem miłości, ucztą paschalną, podczas której wierni karmią się Ciałem i Krwią Pańską. Dzięki temu Eucharystia stanowi szczyt działania, przez które Bóg uświęca człowieka. Współuczestnicząc w ofierze eucharystycznej wierny Lud Boży ma udział w owocach Ofiary paschalnej Chrystusa. Prawda ta leży u podstaw zobowiązania moralnego do uczestniczenia w Eucharystii, zwłaszcza w niedzielę, która jest Dniem Pańskim. Udział w Eucharystii jest prawdziwą szkołą chrześcijańskiego życia i ewangelicznych postaw moralnych, dzięki czemu stanowi także źródło apostolskiej działalności Kościoła. Dlatego należy dbać o pogłębione rozumienie roli i znaczenia życia eucharystycznego przez duchowieństwo i wiernych. "Eucharystia oznacza i urzeczywistnia komunię życia z Bogiem i jedność Ludu Bożego, przez które Kościół jest sobą. Jest ona szczytem działania, przez które Bóg w Chrystusie uświęca świat, a równocześnie szczytem kultu, jaki ludzie w Duchu Świętym oddają Chrystusowi, a przez Niego Ojcu" (KKK 1325).

Sprawowanie Eucharystii winno być zawsze dobrze zaplanowane i przygotowane. W doborze różnych form celebracji eucharystycznej, które są przewidziane przez odnośne przepisy i wskazania liturgiczne, należy uwzględniać okoliczności czasu, miejsca i potrzeb duchowych uczestników. Miejscem celebracji Eucharystii jest w zasadzie kościół czy kaplica. Dla ważnych racji pastoralnych zezwala się na celebrowanie poza kościołem i w mieszkaniu przy chorym. Szczególnie uwagę należy zwrócić na celebrowanie Mszy św. dla grup specjalnych, by nie zakradły się nadużycia i by nie rozbijało to jedności wspólnoty parafialnej, której źródłem jest przede wszystkim Eucharystia. Także specjalne Msze św. z udziałem dzieci, celebrowane według wskazań DMD, nie mogą przyczyniać się do odrywania ich od wspólnoty parafialnej. 

Nie wolno sprawować równocześnie w tym samym pomieszczeniu i w tym samym czasie różnych czynności liturgicznych, ponieważ rozbija to wspólnotę wiernych. Dlatego udzielanie sakramentu chrztu, bierzmowania i zawieranie małżeństw winno odbywać się zasadniczo w sposób zintegrowany z liturgią mszalną. Także korzystający z sakramentu pojednania winni mieć możność uczestniczenia w całej liturgii mszalnej, dlatego duszpasterze winni spowiadać zasadniczo przed Mszami św., zwłaszcza w soboty czy w przeddzień świąt w wyznaczonych godzinach. W związku z tym konieczną jest rzeczą przemyślenie ilości Mszy św. i godzin celebrowania, zwłaszcza odstępów czasu pomiędzy nimi. Celebrowanie Mszy św. niedzielnych powinno mieć miejsce w odstępach czasu wynoszących przynajmniej 1,5 godziny.
Godziny celebrowania Mszy św. niedzielnych i świątecznych należy odpowiednio zaplanować. Prawo nie przewiduje możliwości sprawowania czterech Mszy św. przez tego samego celebransa w jednym dniu. W tych ośrodkach, gdzie zachodzi potrzeba celebrowania czterech Mszy św. niedzielnych przez jednego kapłana, jedną z nich należy celebrować w sobotę lub w przeddzień święta, już jako Mszę św. niedzielną czy przedświąteczną (missa praefestiva). Tego rodzaju Msze św. można celebrować w okresie letnim od godziny 17oo, w zimowym zaś od godz. 16oo. Także Msze św. ślubne w soboty po południu, winny mieć charakter Mszy św. niedzielnej, przynajmniej dla uczestników obrzędu zawierania małżeństwa i przyjęcia weselnego.

Wszyscy kapłani pracujący w duszpasterstwie powinni, ze względu na dobro duchowe, celebrować Mszę św. codziennie i o ustalonej godzinie, niezależnie od posiadania stypendium mszalnego. Możliwość binowania i trynowania reguluje odnośny dekret (por.Dekret w sprawie binowania i trynowania Mszy św). Kapłani nie powinni ograniczać swego życia eucharystycznego jedynie do udziału we Mszy św. "komunikując tylko jak ludzie świeccy" (por. EM 43).

Posoborowa odnowa liturgii przywróciła i dowartościowała Msze koncelebrowane, które w sposób bardziej doskonały ukazują jedność ofiary Chrystusa i Ludu Bożego, zwłaszcza gdy przewodniczy jej Biskup Diecezjalny. Obecne prawodawstwo liturgiczne nie przewiduje ograniczenia pory dnia odprawiania Mszy św. Jednakże racje pastoralne dyktują pewne wymagania i ograniczenia, które należy mieć na uwadze przy sprawowaniu Mszy św. z udziałem wiernych, a nawet indywidualnie.

45. Eucharystia jest ze swej natury ucztą paschalną, wobec tego wierni świeccy, odpowiednio usposobieni, zgodnie z zaleceniem Chrystusa, uczestnicząc we Mszy św. powinni przyjmować Komunię św., z chleba konsekrowanego podczas danej Mszy św., w której biorą udział. Dlatego podczas Mszy św. z udziałem wiernych przyjmujących Komunię św. należy zawsze konsekrować stosowną ilość komunikantów. Na mocy prawa ogólnego mogą przyjąć Komunię św. ponownie ci, którzy uczestniczą we Mszy św. rannej i wieczornej w Wielki Czwartek, w Wigilię Paschalną i Niedzielę Wielkanocną, w noc Narodzenia Pańskiego i w ten dzień oraz jako Wiatyk. Obecnie obowiązujące przepisy przewidują możliwość, dla ważnych racji natury osobistej i liturgicznej, przyjęcia Komunii św. po raz wtóry tego samego dnia, ale w uzasadnionych przypadkach i byleby uczestniczyli w pełnej liturgii mszalnej.
Wierni świeccy mogą przyjmować Komunię św. także poza Mszą św. Duszpasterze winni stwarzać okazję przyjmowania Komunii św. poza Mszą św., nawet codziennie, zwłaszcza w okresie wielkanocnym, chorym w domach i szpitalach oraz osobom w podeszłym wieku, nie mogącym wychodzić z mieszkania. Kościół wymaga, aby każdy wierny przyjął Komunię św. przynajmniej raz w roku w okresie wielkanocnym, czyli od Środy Popielcowej do uroczystości Zesłania Ducha Świętego. KKK 2042 nakazuje: każdy wierny jest zobowiązany przynajmniej raz w roku na Wielkanoc przyjąć Komunię świętą. Przy udzielaniu Komunii św. poza Mszą św. należy, zwłaszcza w kościele, stosować pełniejszy obrzęd liturgiczny, zawarty w specjalnej księdze. Zwyczajnym szafarzem Komunii św. poza Mszą św. jest kapłan i diakon, nadzwyczajnym zaś akolita. W większych ośrodkach parafialnych wskazane jest ustanawianie szafarzy nadzwyczajnych.

Szczególne znaczenie posiada Komunia św. przyjmowana pod dwiema postaciami, w której pełniej ujawnia się charakter uczty eucharystycznej (por. Dekret w sprawie Komunii św. pod dwiema postaciami). W przypadkach wyjątkowych można udzielać Komunii św. tylko pod postacią Wina. Przy przyjmowaniu Komunii św. wierni winni zajmować postawę pełną uszanowania dla Boskiego Gościa, którego przyjmują. Może to być postawa klęcząca lub stojąca. Ta ostatnia, połączona z procesją do Komunii św., najbardziej odpowiada duchowi liturgii. Nie wyklucza się możliwości udzielania Komunii św. na rękę wiernym świeckim rozumnie o to proszącym.

Kapłani celebrujący Msze św. oraz wierni świeccy przyjmujący Komunię św. winni zachować post jednogodzinny od pokarmów stałych i napojów z wyjątkiem wody i lekarstw. W wielu przypadkach przepisy Kościoła pozwalają ograniczyć ten post do minimum, zwłaszcza gdy chodzi o chorych w domach i szpitalach, podeszłych wiekiem, kapłanów chorych oraz osoby usługujące chorym i ich bliskich, gdy pragną przyjąć Komunię św. razem z nimi. 

Sakramenty uzdrowienia

46. Pełnię daru nowego życia w Chrystusie i dziecięctwa Bożego, otrzymaną na chrzcie św., traci się przez grzech śmiertelny. Można ją odzyskać na mocy sakramentów uzdrowienia.

Sakrament pokuty i pojednania

47. Z woli Chrystusa pojednanie to dokonuje się w Kościele i przez posługę Kościoła. Sakrament pojednania jest konieczny dla wszystkich wiernych, którzy poprzez grzech śmiertelny zerwali przyjaźń z Bogiem. "Ci zaś, którzy przystępują do sakramentu pokuty, otrzymują od miłosierdzia Bożego przebaczenie zniewagi wyrządzonej Bogu i równocześnie dostępują pojednania z Kościołem, któremu, grzesząc, zadali ranę, a który przyczynia się do ich nawrócenia miłością, przykładem i modlitwą" (KKK 1422). Zwyczajnym sposobem pojednania grzesznika z Bogiem i Kościołem jest indywidualne wyznanie grzechów i otrzymanie rozgrzeszenia sakramentalnego. "Każdy wierny, po osiągnięciu wieku rozeznania, obowiązany jest przynajmniej raz w roku wyznać wiernie wszystkie swoje grzechy ciężkie" (kan. 989) i uzyskać z nich rozgrzeszenie. Dla dobra duchowego zaleca się także spowiadanie się z grzechów powszednich i korzystanie z tego sakramentu częściej w roku.

W praktyce duszpasterskiej nie należy zaniedbywać także innych pozasakramentalnych sposobów gładzenia grzechów, takich jak: pokutne części Mszy św., nabożeństwa pokutne, post, jałmużna, dobrowolne umartwienia i cierpliwe znoszenie przeciwności życiowych. 

W sytuacjach niebezpieczeństwa śmierci zagrażającego większej liczbie osób możliwe jest udzielenie rozgrzeszenia zbiorowego.

48. Kompetentnym szafarzem sakramentu pojednania jest kapłan posiadający uprawnienie od ordynariusza miejsca. W Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej uprawnienie takie uzyskuje każdy kapłan, który posiada godność, stanowisko lub funkcję zleconą mu przez Biskupa, względnie został przeniesiony przez niego w stan emerytury kościelnej. W innych przypadkach konieczne jest uzyskanie takiego uprawnienia odrębnie, na piśmie lub ustnie. Uprawnienie takie winni uzyskać od Biskupa diecezjalnego także kapłani zakonni podejmujący pracę duszpasterską w Diecezji. Uprawnienie do rozgrzeszania, ważne na całym świecie, rozciąga się nie tylko do wiernych obrządku łacińskiego, ale także do wiernych innych obrządków. 

W szczególnych okolicznościach kapłani mogą spowiadać także wiernych Kościołów nie mających pełnej wspólnoty z Kościołem Katolickim (prawosławnych, z Kościoła polskokatolickiego), ilekroć pragną skorzystać z tego sakramentu świadomie i z własnego wyboru i mają utrudniony dostęp do swoich duszpasterzy. 

Przy sprawowaniu sakramentu pojednania kapłani winni stosować się do przepisów ograniczających ich uprawnienia, z racji kar zastrzeżonych, przewidzianych czy to w KPK czy też określających je bardziej szczegółowo (por. aneks 11). Szafarze sakramentu pojednania przy sprawowaniu swej funkcji winni być ubrani w szaty liturgiczne - komżę lub albę i stułę.

Sakrament namaszczenia chorych i Wiatyk

49. Wierni, dotknięci chorobą i cierpieniem z tym związanym, otrzymują od Chrystusa i Kościoła pomoc w sakramencie namaszczenia chorych. Poprzez ten sakrament wierni łączą się z wynagradzającym cierpieniem Chrystusa i mają udział w zbawczym posłannictwie Kościoła. Sakrament ten jest przeznaczony dla poważnie chorych i osób w podeszłym wieku oraz mających poddać się poważnej operacji lub ingerencji medycznej. 

Wiatyk jest Komunią św. przyjmowaną w niebezpieczeństwie utraty życia. Jeżeli to możliwe, należy zachęcać wiernych do przyjmowania Wiatyku podczas Mszy św. w kościele lub odprawianej w domu chorego, tak aby mógł on przyjąć Komunię św. pod dwiema postaciami.

Sakramenty służące komunii i posłaniu wiernych

50. Sakramenty święceń i małżeństwa są sakramentami w służbie komunii. Są one bowiem nastawione na zbawienie innych ludzi. Zarazem przez służbę innym przyczyniają się także do zbawienia osobistego. "Ci, którzy zostali już konsekrowani przez chrzest i bierzmowanie do kapłaństwa wspólnego wszystkich wiernych, mogą otrzymać w sakramentach święceń i małżeństwa szczególną konsekrację. Przyjmujący sakrament święceń zostają konsekrowani, by w imię Chrystusa 'karmili Kościół słowem i łaską Bożą'. Z kolei 'osobny sakrament umacnia i jakby konsekruje małżonków chrześcijańskich do obowiązków i godności ich stanu'" (KKK 1535).

Sakrament święceń

51. W Kościele, który jest Ludem Bożym hierarchicznie zorganizowanym, są różne urzędy i posługi, wynikające ze święceń lub ustanowione dla dobra całej wspólnoty wierzących. Na mocy sakramentu święceń prezbiterzy "na podobieństwo Chrystusa, najwyższego i wiecznego kapłana, wyświęcani są, aby głosić Ewangelię, być pasterzami wiernych i sprawować kult Boży, jako prawdziwi kapłani Nowego Testamentu" (KK 28). Razem ze swoim Biskupem tworzą jedno prezbiterium diecezjalne, w miejscach swojej pracy reprezentują Biskupa i działają w imieniu Chrystusa. W sakramencie Kapłaństwa uczestniczą także diakoni, których posługa jest zawsze służbą Ludowi Bożemu w tajemnicy Chrystusa i Kościoła. Dla podkreślenia więzi kapłanów i diakonów z wiernymi świeckimi liturgię święceń kapłańskich należy sprawować przy licznym udziale wiernych świeckich, w tym reprezentantów ministrantów i lektorów, możliwie z całej Diecezji. Obchody prymicji czy jubileuszy kapłańskich należy wykorzystywać jako okazję do budzenia powołań do kapłaństwa. 

Sakrament małżeństwa

52. "Przymierze małżeńskie, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa do godności sakramentu" (KKK 1601). Istotę małżeństwa stanowi wspólnota miłości osób (communio personarum), potwierdzona umową małżeńską w obliczu prawnego przedstawiciela Kościoła, czyli oparta na nieodwołalnej zgodzie małżonków, w której oddają się oni sobie i wzajemnie siebie przyjmują. Małżeństwo i miłość małżeńska ze swej natury nastawione są na zrodzenie i wychowanie potomstwa, w którym znajdują swe uwieńczenie (por. OM 3). Przygotowanie do małżeństwa należy prowadzić w oparciu o odpowiednie instrukcje pastoralne Episkopatu Polski. W programie przygotowania należy uwzględnić zapoznanie narzeczonych z obrzędem zawierania małżeństwa. Małżeństwo winno być zawierane podczas Mszy św., w czasie której małżonkowie mają prawo przyjęcia Komunii św. pod dwiema postaciami. Przy błogosławieniu małżeństwa poza Mszą św. należy obrzęd połączyć z liturgią słowa Bożego, homilią i Komunią św. W praktyce duszpasterskiej należy dowartościować obchód jubileuszów 25. i 50. lecia zawarcia związku małżeńskiego.

Sakramentalia

53. "Sakramentalia są to znaki święte, które z pewnym podobieństwem do sakramentów oznaczają skutki, przede wszystkim duchowe, a osiągają je przez modlitwę Kościoła. Przygotowują one ludzi do przyjęcia głównego skutku sakramentów i uświęcają różne okoliczności życia" (KKK 1667). Te święte znaki sprawiają, że niemal każde godziwe użycie rzeczy materialnych może służyć do uświęcenia życia człowieka i uwielbienia Boga. Poprzez sakramentalia rzeczywistość świata materialnego zostaje włączona w proces zbawczy człowieka, aby służyć jego dobru doczesnemu i wiecznemu. Skuteczność sakramentaliów zależy od dyspozycji wewnętrznych przyjmujących je oraz od stopnia ważności, jaki przypisuje poszczególnym z nich sam Kościół. Udzielanie sakramentaliów winno być zgodne z zatwierdzonymi przez Kościół księgami. Obecnie w Polsce, na mocy zarządzenia Episkopatu, księgą taką są "Obrzędy błogosławieństw" (t. 1-2 Katowice 1994, Księgarnia św. Jacka).

Szafarzami sakramentaliów są biskupi, prezbiterzy i diakoni, a w określonych okolicznościach także osoby świeckie. Duszpasterze winni zadbać o właściwe pouczenie wiernych świeckich o roli i znaczeniu tych świętych znaków. Chodzi o wyrobienie u wiernych przekonania, że nie działają one magicznie czy automatycznie, lecz zakładają świadomy i czynny udział przyjmujących. Wypada, aby sakramentaliów udzielać w kościele, w obecności i z udziałem wiernych świeckich, w miarę uroczyście, w stroju liturgicznym.

Ze szczególną troską należy traktować obrzędy pogrzebu chrześcijańskiego (KKK 1683). Posługa Kościoła powinna jasno wyrażać rzeczywistą wiarę w życie wieczne. "Kościół, który jak matka nosił sakramentalnie w swoim łonie chrześcijanina podczas jego ziemskiej pielgrzymki, towarzyszy mu na końcu jego drogi, by oddać go 'w ręce Ojca'... Dokonuje się to w pełni w czasie celebracji Ofiary eucharystycznej. Błogosławieństwa, które ją poprzedzają i po niej następują, są sakramentaliami... Posługa Kościoła powinna jasno wyrażać łączność ze zmarłym, a także ożywiać uczestnictwo zgromadzonej wspólnoty w obrzędach i głosić jej życie wieczne" (KKK 1684). W miarę możliwości zaleca się zachowanie trzech form liturgii pogrzebowej: w domu zmarłego, w kościele i na cmentarzu. Celebracja tej liturgii winna zawierać cztery główne elementy: pozdrowienie wspólnoty, liturgię słowa, Ofiarę eucharystyczną i pożegnanie zmarłego. 

Prawa do pogrzebu chrześcijańskiego odmawia się zmarłym, którzy przed śmiercią nie żyli w jedności z Bogiem i Kościołem i nie dali żadnych oznak pokuty (kan. 1184).

Liturgia Godzin

54. Liturgia Godzin będąca "głosem Kościoła, czyli całego Ciała Mistycznego, które publicznie wielbi Boga" (KL 99), jest oficjalną i publiczną modlitwą Kościoła. Ta oficjalna modlitwa Ludu Bożego należy do pierwszorzędnych funkcji Kościoła (OWLG 1). Księga do tej modlitwy jest tak ułożona, aby mogli w niej uczestniczyć nie tylko duchowni (kapłani i diakoni, zobowiązani do niej na mocy otrzymanych święceń), ale także wierni świeccy. Liturgia Godzin dla wszystkich winna być wzorem modlitwy chrześcijańskiej, ma ją ożywiać i stać się skutecznym pokarmem dla życia duchowego. Znajomość tej formy modlitwy należy upowszechniać nie tylko w grupach formacyjnych i wśród członków ruchów religijnych, ale także wśród parafian, których trzeba zachęcać do odmawiania wspólnotowego jej głównych części, zwłaszcza w niedziele i święta.

Liturgiczne przeżywanie niedzieli i świąt nie powinno ograniczać się jedynie do udziału we Mszy św. i powstrzymaniu się od prac zakazanych. Winno ono być także złożeniem Bogu hymnu chwały w modlitwie oficjalnej Kościoła. Dlatego należy zachować lub przywrócić zwyczaj odprawiania nieszporów niedzielnych i świątecznych. Dla umożliwienia tego należy zaopatrzyć kościoły w odpowiednią ilość tekstów. W modlitwie takiej winni uczestniczyć wszyscy prezbiterzy pracujący w danym kościele jako członkowie wspólnoty, która się modli. Duże znaczenie ma uroczysty sposób celebrowania nieszporów, które winny być preferowane przed innymi nabożeństwami ludowymi. Splendor tej formy chwalby Bożej podkreśla udział zespołu muzycznego, kantora, dobór paramentów liturgicznych, użycie kadzidła i odpowiedniej ilości światła. 

Poza modlitwą wspólnotową wierni świeccy winni pielęgnować także modlitwę osobistą, która jest źródłem życia Bożego i wyrazem łączności z Bogiem. W ramach tej modlitwy zaleca się odmawianie, obok codziennego zwyczajowego pacierza, także modlitw z Liturgii Godzin, indywidualnie lub w ramach wspólnoty rodzinnej czy okazjonalnej - chociażby kompletę na zakończenie dnia. 

Rok liturgiczny

55. W ciągu roku liturgicznego Kościół odsłania całe misterium zbawcze Chrystusa, od Wcielenia i Narodzenia, poprzez Mękę, Śmierć, Zmartwychwstanie i Zesłanie Ducha Świętego, aż do oczekiwania Jego przyjścia w chwale. Obchodząc tajemnice odkupienia "Kościół otwiera bogactwa zbawczych czynów i zasług swojego Pana, tak że one uobecniają się niejako w każdym czasie, aby wierni zetknęli się z nimi i dostąpili łaski zbawienia" (KL 102). Centralnym momentem roku liturgicznego jest Triduum paschalne Męki i Zmartwychwstania Pańskiego. Kościół obchodzi tę tajemnicę w cyklu dziennym (codzienna Eucharystia), tygodniowym (niedziela) i rocznym. Właściwe obchodzenie liturgii w tych cyklach daje wielkie możliwości formacji chrześcijańskiej. 

56. Niedziela - jako najstarszy dzień świąteczny chrześcijan - winna być w sposób szczególny dowartościowana w świadomości wiernych. Niedziela jest "podstawą i rdzeniem całego roku liturgicznego" (KL 106), tygodniowym świętem na pamiątkę chwalebnego Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Niedziela, która jest pierwszym dniem tygodnia, winna być dniem wspólnej modlitwy wiernych, zwłaszcza podczas sprawowanej Eucharystii. Udział w niedzielnej Mszy św. jest znakiem przynależności do Kościoła oraz obowiązkiem prawnym. Pierwsze przykazanie kościelne według KKK 2042 nakazuje: w niedziele i inne dni nakazane świąteczne wierni są zobowiązani uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac służebnych. W praktyce duszpasterskiej należy unikać wprowadzania obchodów w niedzielę zacierających jej rangę i znaczenie. "Wydaje się, że w obliczu tych nowych sytuacji i związanych z nimi problemów konieczne jest ponowne odkrycie głębokich uzasadnień doktrynalnych, które stanowią podstawę przykazania kościelnego, aby wszyscy wierni uświadomili sobie wyraźnie, jak nieodzowną wartością jest niedziela w życiu chrześcijańskim. Dążąc do tego, idziemy śladem odwiecznej tradycji Kościoła, którą potwierdził zdecydowanie Sobór Watykański II nauczając, że w niedzielę "wierni powinni schodzić się razem dla słuchania słowa Bożego i uczestniczenia w Eucharystii, tak aby wspominać Mękę, Zmartwychwstanie i chwałę Pana Jezusa i składać dziękczynienie Bogu, który ich "odrodził przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa ku nadziei żywej" (DD 6).

Szczególny charakter niedzieli podkreślił Papież Jan Paweł II w swojej homilii wygłoszonej w czasie pobytu w Lubaczowie 3 czerwca 1991, podczas czwartej pielgrzymki do Ojczyzny: "Niedziela...jest dla nas, którzy uwierzyliśmy w Chrystusa, dniem szczególnie świętym . W dniu tym gromadzimy się wszyscy wokół ołtarza, ażeby zaczerpnąć ze świętości Chrystusa i ażeby cały nasz tydzień uczynić świętym. Tutaj, podczas Mszy św., realnie uobecnia się ta niepojęta miłość, jaka została nam okazana przez Krzyż Chrystusa...Dzisiaj, kiedy część katolików zaczyna zaniedbywać coniedzielną Mszę św., trzeba nam sobie przypomnieć szczególnie o tej Bożej miłości, jaką zostaliśmy obdarzeni w Chrystusie i która uobecnia się na Jego Ołtarzu. Nie łudźmy się, odchodząc od źródeł miłości i świętości, odchodzi się od samego Chrystusa" (L'Osservatore Romano, wyd. pol., 1991, s. 29). 

Zgodnie z przepisami Konkordatu (art. 9) wolnymi od pracy są niedziele i następujące dni świąteczne:
- 1 stycznia - uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (dzień Nowego Roku),
- drugi dzień Wielkanocy,
- dzień Bożego Ciała,
- 15 sierpnia - uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny;
- 1 listopada - dzień Wszystkich Świętych,
- 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
- 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia.

Od roku kościelnego 1996/1997 obowiązuje w Diecezji własny kalendarz liturgiczny, zatwierdzony przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Wprowadził on zmianę w obchodach wspomnień dowolnych niektórych błogosławionych. Zmiany te uwzględnia, wydawany z polecenia Biskupa każdego roku, "Kalendarz liturgiczny Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej", który winien być w posiadaniu każdej parafii i duchownego diecezjalnego. 

Obchód poszczególnych okresów roku liturgicznego winien koncentrować uwagę wiernych na Tajemnicy Paschalnej Chrystusa i mieć z nią ścisły związek. Winien on być dobrze wykorzystaną okazją do eksponowania treści charakterystycznych dla każdego z nich. Zaleca się organizowanie nabożeństw okresowych w ciągu roku liturgicznego, które jakby uzupełniają liturgię stosownie do potrzeb wiernych i ducha danego okresu. Szczególne znaczenie mają nabożeństwa maryjne i ku czci niektórych świętych. Oparte na zdrowej teologii, dobrze przygotowane i odprawiane, winny przyczyniać się do tego, aby wierni wzrastali duchowo na wzór Maryi i świętych i byli zawsze gotowi do pełnienia woli Bożej. Celom takim mają służyć także procesje liturgiczne - odbywane zawsze poza kościołem - złączone z obchodami pewnych wydarzeń z historii zbawienia oraz pielgrzymki. Warunkiem należytego przeżycia pielgrzymek winno być dobre ich przygotowanie i właściwie zorganizowany przebieg. Szczególnej uwadze duchowieństwa i wiernych świeckich poleca się urządzanie pielgrzymek do głównego Sanktuarium diecezjalnego w Krasnobrodzie oraz do innych miejsc świętych, takich jak: Lubaczów, Łukawiec, Nabróż, Radecznica, Tarnoszyn, Tomaszów i Zamość, a także do miejsc pielgrzymkowych krajowych i zagranicznych.