Diecezja Zamojsko-Lubaczowska

Diecezja Zamojsko-Lubaczowska


Strona główna




Jan Paweł II o Synodzie
Wprowadzenie
Dekret Synodalny
Statuty Synodalne
- Lud Boży
- Życie liturgiczne
- Działalność pastoralna
- Nauczanie wiary i moralności
- Życie społeczne
- Dobra doczesne Kościoła


 

 Nauczanie Wiary i Moralności

98. W myśl stwierdzenia św. Pawła, że "wiara rodzi się z tego, co się słyszy" (Rz 10, 17), nauczanie zajmuje szczególne miejsce w ewangelizacyjnej misji Kościoła, który głosi naukę objawioną z nakazu Chrystusa, kontynuując Jego zbawcze dzieło (por. Łk 12, 12; Łk 24, 49). Posłannictwo to obejmuje prawo i obowiązek nie tylko głoszenia nauki objawionej, lecz również strzeżenia jej integralności oraz bronienia jej przed błędami (por. DI 4; 23). Kościół przez przepowiadanie ma zafascynować wiernych Chrystusem i wprowadzić ich w Jego tajemnice. Chrystus uobecniony przez słowo wzywa do pójścia za Nim. Słowo zatem posiada moc tworzenia wspólnoty oraz jej podtrzymywania, stanowi czynnik integrujący wspólnotę. Słuchający wezwania Chrystusa w słowie skupiają się wokół Niego, tworząc w ten sposób wspólnotę Kościoła. W tym znaczeniu misja nauczania jest elementem kształtującym i umacniającym jedność Kościoła (por. kan. 747-755).

Podstawowe założenia teologiczne

99. Głoszenie słowa Bożego jest procesem komunikacji. Komunikacja zaś jest wzajemną wymianą informacji. Bóg w Trójcy Jedyny przez stworzenie i odkupienie dokonane w Jezusie Chrystusie wchodzi w relację z człowiekiem. To zwrócenie się Boga do człowieka ma na celu wzbudzenie u niego odpowiedzi nacechowanej miłością. 

Podstawowym źródłem przepowiadania jest Jezus Chrystus, Syn Boży. Jest On jedynym i koniecznym Pośrednikiem między ludzkością a Bogiem. "Wszystko przekazał mi mój Ojciec, i nikt nie zna Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn, i ten, komu Syn zechce objawić" (Mt 11, 27). Objawienie jest zawarte w Piśmie św. i Tradycji, które łączy Osoba Jezusa Chrystusa (por. KO 2 i 4 ).

Przedmiotem, czyli treścią przepowiadania, jest tajemnica Trójcy Przenajświętszej, głoszona w perspektywie chrystologicznej. Prawdy wiary muszą być głoszone w formie integralnej, z zachowaniem ich organicznego i hierarchicznie uporządkowanego charakteru (por. CT 30; DOK 114). Chrystocentryczne zaś ukierunkowanie kościelnej posługi słowa wskazuje na konkretne cele przepowiadania. Według Nowego Testamentu przepowiadanie słowa Bożego nastawione jest przede wszystkim na nawrócenie (por. Mt 3, 1-2; 4, 17; Łk 24, 45-48; Dz 2, 37-38). Do radykalnej przemiany życia jest zdolny tylko ten, kto uwierzył w Chrystusa. Synod więc przypomina, że przepowiadanie ma na celu nie tylko pobudzenie wiary, lecz także jej pogłębienie i wzmocnienie, aby usłyszane i przyjęte słowo wprowadzić w czyn. 

100. Podmiotem pierwszorzędnym przepowiadania w Kościele jest Bóg, który mówi przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym. Podmiotem nadrzędnym przepowiadania w Kościele są biskupi oraz ich pomocnicy: kapłani i diakoni (por. KK 25; DB 12; DK 4; kan. 756-757).
W dziele dawania świadectwa Ewangelii w sposób szczególny biorą udział członkowie instytutów życia konsekrowanego na mocy własnego poświęcenia się Bogu. Z tej racji są oni w odpowiedni sposób angażowani przez biskupa do pomocy w przepowiadaniu Ewangelii (por. kan. 758). Każdorazowa jednak inicjatywa w tym zakresie należy do biskupa dostrzegającego w konkretnej sytuacji możliwości, o których mowa.

Do głoszenia słowa Bożego wezwani są także wierni świeccy, jeżeli wymaga tego konieczność lub też, gdy w poszczególnych przypadkach przemawia za tym pożytek (kan. 766). Jednakże świeckim nie przysługuje prawo głoszenia homilii podczas Eucharystii (por. kan. 767; KL 52).

Formy przepowiadania

101. Podstawę przepowiadania słowa Bożego w Kościele i przez Kościół stanowi Pismo św. Także każdy temat, zaproponowany przez teologię dogmatyczną lub moralną, może stanowić przedmiot przepowiadania. Sobór Watykański II, mówiąc o formach przepowiadania, w sposób szczególny eksponuje homilię. Do jej istoty należy wyjaśnianie w ciągu roku liturgicznego - na podstawie tekstów świętych - prawd wiary i norm życia chrześcijańskiego (por. KL 52; kan. 767). W homiliach "należy wykładać tajemnice wiary oraz zasady życia chrześcijańskiego" (kan. 767, 1), a więc to wszystko, "w co należy wierzyć i co trzeba czynić dla chwały Bożej i zbawienia ludzi" (kan. 768, 1), a także "naukę, jaką Urząd Nauczycielski Kościoła głosi o godności i wolności osoby ludzkiej, o jedności i trwałości rodziny oraz jej zadaniach, o obowiązkach ludzi żyjących w społeczeństwie, jak również o układaniu spraw doczesnych zgodnie z porządkiem ustanowionym przez Boga" (kan. 768, 2).

Homilia ma ujmować pewien aspekt czytań Pisma Świętego, albo wyjaśniać inny tekst, zaczerpnięty z obchodzonego misterium, i uwzględniać potrzeby słuchaczy (por. OWMR, nr 41). Homilia ma tłumaczyć "znaczenie zbawcze liturgii" i proklamować konkretnej, zebranej wspólnocie dzieło zbawcze Chrystusa, tajemnicę paschalną, która tu i teraz uobecnia się i urzeczywistnia oraz wskazuje główne wytyczne dla życia chrześcijańskiego. 

Sobór Watykański II chcąc zaznaczyć, że homilia lub kazanie wraz z innymi elementami przepowiadania należy do liturgii, określił je jako "część liturgii" (KL 52). W związku z tym powinny one być głoszone w "każdą niedzielę i święta...podczas wszystkich Mszy św., odprawianych z udziałem ludu. Można je opuścić tylko z poważnej przyczyny. Natomiast poleca się je w pozostałe dni, zwłaszcza w dni powszednie Adwentu, Wielkiego Postu i okresu Wielkanocnego, a także w inne święta i przy innych okazjach, gdy wierni liczniej przybywają do kościoła. Zwykle homilie powinien głosić kapłan celebrujący" (OWMR 42).

102. Formą przepowiadania, która w sposób szczególny uwzględnia warunki lokalne słuchaczy, jest kazanie tematyczne. Ta forma przepowiadania zajmuje się konkretnym tematem i stara się w sposób wyczerpujący odpowiedzieć słuchaczom na ich problemy. Jest ona stosowana w sposób szczególny podczas uroczystości, w czasie sprawowania sakramentów, z racji pogrzebów, itd.

Kolejną formą przepowiadania jest kazanie katechizmowe. Ma ono na celu poszerzenie zakresu wiedzy religijnej, systematyczne uporządkowanie poznanych prawd wiary, pogłębienie wewnętrznego nawrócenia oraz wskazanie dróg wiodących do życia w duchu chrześcijańskiej służby i wspólnoty. Zaleca się, aby tę formę przepowiadania wykorzystać podczas głoszenia wszelkiego rodzaju konferencji. 

103. Nauczanie ewangelizacyjne jest to głoszenie Osoby Jezusa Chrystusa, Jego słów i czynów oraz fundamentalnych prawd objawionych tym, którzy jeszcze nie wierzą lub wiarę utracili. Chodzi o to, aby poznali jedynego Boga, wewnętrznie przemienili się mocą Ducha Świętego i zaczęli żyć zgodnie z Bożymi przykazaniami. Świadectwo życia głoszących Ewangelię jest ważne przy wszystkich formach przepowiadania, a szczególnie przy ewangelizacji. 

Głosiciel słowa Bożego

104. Głosiciel słowa Bożego winien być świadomy, że mówi w imieniu Boga. Ma on pamiętać, że w posłudze słowa Bożego jest narzędziem, którym posługuje się Bóg. Jak Ojciec w objawieniu się światu posłużył się swoim Synem i Jego ludzką naturą, tak Słowo Wcielone posługuje się swoim Kościołem, a w nim każdym podejmującym posługę głoszenia słowa. Głosiciel słowa Bożego, świadom tego faktu, w ścisłym zjednoczeniu z Duchem Świętym winien szukać właściwego celu swej posługi, pomijając cele osobiste. "Wszystkim głoście Słowo Boże, które sami z radością przyjęliście. Rozważajcie prawo Boże, wierzcie w to, co przeczytacie, nauczajcie tego, w co uwierzycie i spełniajcie to, czego innych będziecie nauczać. Niech wasza nauka będzie pokarmem dla ludu Bożego, niech świętość waszego życia będzie źródłem radości dla wyznawców Chrystusa; w ten sposób będziecie słowem i przykładem budowali dom Boży, to jest Kościół" (Liber de ordinatione, 29 n.). 

Głosiciel powinien przekazywać słowo Boże z głębokim przekonaniem i przy pomocy Boga, o co winien prosić w modlitwie. Winna go cechować pokora oraz dojrzała postawa moralna. Przepowiadający winien być świadkiem Chrystusa, w imieniu którego przepowiada (por. J 15, 27; 18, 37; Dz 1, 8; DK 11; KK 42). Bez zjednoczenia z Chrystusem jego posługa słowa staje się niezrozumiała i pozbawiona mocy. Warunkiem dawania autentycznego świadectwa jest poznanie Chrystusa i Jego Ewangelii, a to wymaga rzetelnych studiów teologicznych. Synod postuluje, by głosiciel słowa Bożego posługiwał się w swoim przepowiadaniu językiem religijnym, właściwym dla utworu mówionego, poprawnym, współczesnym i pięknym. Postulat ten, w obecnej dobie szybkich i nieustannych zmian w kulturze, okazuje się nad wyraz aktualny.

105. Istotnym elementem przygotowania homiletycznego jest formacja poseminaryjna. Zdarza się, że głosiciel słowa Bożego, bezpośrednio po studiach, ma trudności z przekazywaniem wiedzy teologicznej językiem zrozumiałym i poglądowym. Przepowiadanie staje się albo wykładem teologicznym, albo osobistym świadectwem wiary, które niedostatecznie ukazują głoszone orędzie. Dlatego ważne jest, by głosiciel słowa we własnym zakresie rozwijał dalej swą wiedzę teologiczną, "warsztat homiletyczny" oraz technikę wymowy. 

W procesie przepowiadania formę słowa Bożego kształtuje każdorazowo kaznodzieja. Od niego zależy, czy słowo Boże jest podane w pełnym bogactwie, czy zubożone, czy dotrze do słuchacza czy też nie. Stąd przepowiadanie wymaga ze strony kaznodziei pełnej mobilizacji sił i nieustannego zaangażowania. Od stopnia zaangażowania i od solidnego przygotowania się do kazania zależy odpowiedni poziom oraz skuteczność kaznodziejskiej pracy. Kaznodzieja ma obowiązek stale uzupełniać swoje wiadomości, pomnażać je oraz gromadzić materiały kaznodziejskie. W przygotowywaniu homilii przepowiadający winien uwzględniać następujące etapy: rozpoczęcie pracy nad kazaniem od zapoznania się z tematem, uświadomienie sobie celu przepowiadania, ułożenie planu i pamięciowe utrwalenie przygotowanego przemówienia. Homilia przed wygłoszeniem winna być napisana w całości. Kaznodzieja mając przed sobą tekst homilii potrafi łatwiej ją przedłożyć.

Homilia lub kazanie niedzielne ma trwać od 12 do 15 minut, kazanie okolicznościowe (np. odpustowe, pasyjne), od 20 do 25 minut, konferencja rekolekcyjna (stanowa, światopoglądowa) od 25 do 35 minut. 

Słuchacze słowa Bożego

106. Słuchacze słowa Bożego są obecnie bardziej niż kiedykolwiek poddani oddziaływaniu różnych wpływów społecznych. Wydarzenia publiczne są natychmiast transmitowane przez środki społecznej komunikacji. Różne tendencje i poglądy bywają wzmacniane, albo bagatelizowane przez środki masowej komunikacji. To wszystko w jakimś stopniu powinno być uwzględnione w kościelnym przepowiadaniu. Stąd obowiązkiem kaznodziei jest odnalezienie właściwego sposobu posługi słowa, dostosowanego do mentalności, poziomu intelektualnego i wieku słuchaczy. Istotną cechą kaznodziei, przydatną w tym zakresie, jest swego rodzaju refleksyjna wrażliwość. Słuchacz słowa Bożego ma prawo spodziewać się, że przepowiadający jest kompetentnym fachowcem w dziedzinie, w której zabiera głos. Wobec wielu sprzecznych opinii głoszonych na temat interpretacji Chrystusowej Ewangelii (por. DI 4) konieczne jest odpowiedzialne i zdecydowane formułowanie prawdy, która ma moc wyzwolić człowieka, uwikłanego dzisiaj w różnego rodzaju zniewolenia.

Głoszący słowo Boże powinien brać pod uwagę również stan emocjonalny słuchacza i mieć świadomość, że aktualne ważne problemy w jego życiu trzeba rozwiązać w oparciu o doktrynę chrześcijańską.

Katechizacja w misji Kościoła

107. Kościół posłuszny wezwaniu Jezusa Chrystusa: "Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody" (Mt 28, 19), nie przestaje głosić Dobrej Nowiny o zbawieniu ofiarowanym człowiekowi przez Boga w Osobie Jezusa Chrystusa. Wierny tradycji prowadzi wieloraką posługę nauczycielską (por. KKK 3), przywiązując szczególną wagę do dzieła katechizacji. 

Zasadniczym źródłem katechezy jest słowo Boże zawarte w Piśmie Świętym i Tradycji, a objawia się ono i jest przeżywane: w liturgii, w życiu Kościoła, szczególnie zaś w życiu świętych i sprawiedliwych (por. DOK 95-96). Może być także odkryte w wartościach moralnych, które z łaski Bożej istnieją we wspólnocie ludzkiej (por. VS 95-97). Każdy przejaw obecności Bożej w świecie może stać się źródłem katechezy. Całe stworzenie rzuca światło na misterium zbawczej mocy Boga, a jednocześnie jest przez nie oświetlane.

Katecheza, będąc aktem pośrednictwa zbawczego Kościoła (por. KDK 3) i przepowiadaniem orędzia zbawczego (DCG 17), jest także funkcją Kościoła, ponieważ wprowadza do jego społeczności nowe pokolenia przez głoszenie Słowa Bożego, inicjację liturgiczną i wdrożenie do życia w wierze.
108. Celem katechezy jest doprowadzenie katechizowanych do życia w wierze (DCG 21; 15; DOK 80-86) i chrześcijańskiej dojrzałości (por. CT 5), stosownie do słów św. Pawła: "...aż dojdziemy wszyscy razem do jedności wiary i pełnego poznania Syna Bożego, do człowieka doskonałego, do miary wielkości według pełni Chrystusa" (Ef 4, 13). Aby to osiągnąć, należy łączyć treści i formy katechezy z życiem Kościoła powszechnego, wspólnoty diecezjalnej, zwłaszcza ze sprawowaną we wspólnocie liturgią (por. KKK 6). Sam proces katechizacji powinien przebiegać tak, aby grupa katechizowanych stawała się autentyczną wspólnotą z Ojcem, Synem i Duchem Świętym. 

Katecheza spełnia swoje cele, jeżeli jest wierna Bogu i człowiekowi (DOK 145). Wierność Bogu wyraża się w tym, że każdy jej element czerpie swoją wartość z odniesienia do Jezusa Chrystusa, przez co staje się ona chrystocentryczna, a tym samym teocentryczna i trynitarna (por. DOK 98-100; KO 2; DCG 41; CT 5; KKK 426-427). Katechetyczny chrystocentryzm pozwala także ukazać w pełniejszym świetle miejsce i rolę Najświętszej Maryi Panny w historii zbawienia, a więc i w tajemnicy Kościoła, rolę świętych Pańskich i posłannictwa Kościoła (DCG 67-69; CT 30).

Katecheza winna brać pod uwagę rozwój fizyczny i psychiczny osób katechizowanych (DCG 77), ich środowisko i mentalność (DOK 167-170; DCG 42; 74). W katechezie należy stosować różne metody w zależności od stopnia dojrzałości kościelnej i religijnej uczestników katechizacji, od ich wieku, rozwoju duchowego i wielu innych okoliczności, zwłaszcza środowiskowych, wykorzystując przy tym doświadczenia pedagogiki świeckiej i religijnej (DOK 148-162; CT 51; por. CT 46; kan. 779). Język katechetyczny powinien być taki, aby cała nauka wiary była przekazana dzieciom, młodzieży i dorosłym w sposób jak najbardziej dla nich komunikatywny i uwzględniający wieloraką odrębność wszystkich uczestników katechizacji (CT 59).

Warunki historyczno-socjologiczne katechezy

109. Katechizacja w Diecezji, obok cech wspólnych z katechizacją w Polsce, ma także swój odrębny charakter, uwarunkowany środowiskiem religijno-wychowawczym. Wpływ na to ma z jednej strony rolniczy charakter tych terenów, a z drugiej bogate regionalne tradycje religijne dawnej diecezji lubelskiej i archidiecezji lwowskiej.

Praca katechetyczna w diecezji winna uwzględniać także wiejską i małomiasteczkową strukturę społeczną wiernych, wysoki procent bezrobocia, bardzo słabo rozbudowaną infrastrukturę przemysłową, niezagospodarowane we właściwy sposób państwowe gospodarstwa rolne, zagrożenia ze strony alkoholizmu, narkomanii, pornografii, subkultur młodzieżowych i sekt. Te bowiem warunki nie sprzyjają wychowaniu religijnemu. Przyczyniają się raczej do desakralizacji niedziel i świąt, laicyzacji oraz zaniku tradycji religijno-narodowych. Natomiast do czynników wspierających katechezę w Diecezji zalicza się ruchy i stowarzyszenia katolickie, organizowanie olimpiad, konkursów wiedzy religijnej, pielgrzymek, rekolekcji, podnoszenie kwalifikacji zawodowych katechetów, czasopisma katolickie i radio katolickie.

Katecheza prawem i obowiązkiem Kościoła

110. Papież Jan Paweł II przypomina, że "...katecheza stanowiła zawsze dla Kościoła święty obowiązek i trwałe, niezbywalne prawo" (CT 14). Kościół, który od Chrystusa otrzymał posłannictwo głoszenia Ewangelii, ma prawo do prowadzenia religijnego wychowania (por. kan. 794). W jego realizacji jest niezależny od jakiejkolwiek władzy. Ta niezależność rozciąga się na przedmiot posłannictwa wychowawczego i odpowiednie do niego środki (por. Pius XI, Divini Illius Magistri). "W Kościele Jezusa Chrystusa nikt nie może uważać się za zwolnionego od obowiązku uczestniczenia w katechezie" - klerycy, katecheci i duszpasterze (CT 45). Kościół jest bowiem zarazem "wielkim Katechetą" jak i "wielkim Katechizowanym" (CT 45). Jest on wspólnotą ludzi stających się uczniami Chrystusa, a jednocześnie jest "Matką i Mistrzynią" (CT 12). 

Nauczanie religii winno zajmować w szkole właściwe miejsce, bez traktowania go jako marginesu zajęć szkolnych. Rodzice zaś winni pamiętać, że mają prawo i obowiązek upominania się o zapewnienie ich dzieciom nauczania i wychowania zgodnego z ich przekonaniami (por. kan. 793; DWCH 3; FC 36; KKK 2221).

111. Pierwszymi katechetami dziecka są rodzice i oni mają, wynikający z sakramentu chrztu, bierzmowania i sakramentalnego małżeństwa, obowiązek przekazywania wiary następnym pokoleniom (por. KKK 2225-2226). Rola katechezy rodzinnej, która obejmuje wszystkich członków rodziny, nie sprowadza się tylko do czynności dydaktycznych. Jej głównym zadaniem jest wytworzenie atmosfery autentycznego życia religijnego w rodzinie oraz pogłębianie i umacnianie katechezy, którą dzieci i młodzież otrzymują w szkole. Katecheza rodzinna bowiem "wyprzedza każdą inną formę katechezy, towarzyszy jej i poszerza ją" (CT 68). Rodzina określana jako "domowy Kościół" (KK 11; por. FC 21) jest cząstką wspólnoty parafialnej, w której pulsuje wiara, ożywiona słowem Bożym i łaską sakramentalną. Do momentu osiągnięcia dojrzałości dziecko żyje wiarą rodziców, uczestniczy w ich modlitwach (por. KKK 2685), a także poprzez obserwację ich życia moralnego i wydawane przez nich sądy o dobru i złu kształtuje swoje sumienie.

112. Katechizacją przedszkolną należy objąć dzieci cztero- pięcio- i sześcioletnie. Celem tej katechezy nie jest zasadniczo systematyczne nauczanie zmierzające do przyswojenia jakiegoś materiału, lecz doprowadzenie do tego, by pierwsze zachwyty dziecka poznającego świat były połączone z myślą o Stwórcy, prowadziły do odkrycia, że wszystko, co Bóg stworzył jest dobre i kształtowały postawę wdzięczności.

Katecheza dzieci szkolnych młodszych (kl. I-III) ma wprowadzić dziecko w życie chrześcijańskie, kształtować chrześcijańskie postawy, ukazywać systematycznie historię zbawienia. W klasie pierwszej należy rozpocząć przygotowanie dalsze, a w klasie drugiej przygotowanie bliższe do sakramentu Pokuty i Pojednania oraz pełnego uczestnictwa w Eucharystii. Przygotowanie to należy prowadzić przy czynnej współpracy z rodzicami (por. DOK 179). Katecheza dzieci szkolnych starszych (kl. IV-VI) ma prowadzić do pogłębienia ich udziału w sakramencie pokuty i pojednania, sakramencie Eucharystii i włączać je w życie wspólnoty Kościoła. 

Katechezą powinny być objęte dzieci specjalnej troski, upośledzone umysłowo, niewidzące, niesłyszące, przewlekle chore oraz niepełnosprawne ruchowo. Katecheza powinna objąć także rodziny dzieci i młodzieży specjalnej troski. Będzie to dla nich pomocne w zrozumieniu i akceptacji własnego dziecka, a także w przyjęciu po chrześcijańsku faktu posiadania dziecka niepełnosprawnego (DOK 189).
Katecheza ma uczyć modlitwy prywatnej i wspólnotowej, czytania i rozważania Słowa Bożego, odprawiania Drogi Krzyżowej i rozważania tajemnic różańca (por. KKK 2688). Do realizacji tych zadań konieczny jest element poznawczy. Dzieci muszą systematycznie przyswajać sobie prawdy wiary i nauczyć się najważniejszych modlitw. Celem głębszego wprowadzenia dzieci do czynnego uczestnictwa w liturgii należy propagować pierwsze piątki i pierwsze soboty miesiąca, comiesięczną spowiedź i uroczyście obchodzić rocznice pierwszego pełnego uczestnictwa w Eucharystii.

113. Katecheza młodzieży gimnazjalnej zmierza ku pogłębieniu umiejętności poznania i rozumienia Bożego Objawienia Starego i Nowego Testamentu, dąży do rozwijania zainteresowań przeszłością Kościoła oraz zgłębiania znaczenia liturgii i sakramentów. Katecheza ma też pomagać w rozwijaniu i kształtowaniu umiejętności oraz przezwyciężania trudności w wierze, w świetle poznanej prawdy religijnej. Ukoronowaniem tego procesu ma być przygotowanie uczniów trzeciej klasy gimnazjum do godnego przyjęcia sakramentu bierzmowania (por. Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa, 1999).
Katecheza młodzieży obejmuje szkoły ponadgimnazjalne. Powinna ona dać możliwość pełnej znajomości prawd wiary świętej, rozwiązywać w świetle Objawienia Bożego problemy i ukazywać sens życia chrześcijańskiego. Powinna odbywać się w klimacie dialogu katechetycznego, który będzie logicznie porządkował i pogłębiał wiedzę religijną młodzieży oraz prowadził ją do dojrzałej wiary (por. DOK 181-185; DCG 82-91; CT 38-42). 

Katechezę młodzieży studiującej należy prowadzić w ramach duszpasterstwa akademickiego, które powinno być naturalną kontynuacją katechezy młodzieży w wieku szkolnym. Ma ona wychowywać młodych świadomych katolików, odpowiedzialnych za losy Kościoła i Ojczyzny i wprowadzać ich w apostolstwo świeckich (por. KKK 900). Ośrodki duszpasterstwa akademickiego należy zorganizować w tych parafiach, na terenie których znajdują się szkoły wyższe i szkoły policealne.

Szczególnego rodzaju katechezy potrzebuje młodzież pozaszkolna i pracująca (por. DCG 90). Katecheza ta nie tylko ma pouczać, ale przede wszystkim mobilizować siły duchowe, które kształtują wiarę. Katechezę młodzieży pozaszkolnej i pracującej należy prowadzić w ramach duszpasterstwa specjalistycznego lub poprzez małe grupy czy ruchy kościelne. 

114. Kościół czuje się dzisiaj coraz bardziej odpowiedzialny i zobowiązany do troskliwego zajęcia się sprawą katechezy dorosłych, aby w ten sposób lepiej realizować zbawczą wolę Boga wobec współczesnych ludzi (por. DOK 172-176; DB 14; 30; 44; DCG 92-97; CT 43-45; kan. 776 KPK). Zasadnicze zadania, jakie stoją przed katechezą dorosłych to: wychowanie do oceniania w świetle wiary obecnych zmian społecznych i kulturalnych, udzielanie odpowiedzi na współczesne pytania dotyczące spraw religijnych i moralnych oraz budowanie rozumnych postaw wiary ( por. DCG 97).

Katechizacja dorosłych musi być dostosowana do mentalności, zainteresowań i warunków życiowych osób katechizowanych; powinna mieć charakter wspólnej refleksji, do której wszyscy uczestnicy wnoszą swój wkład. Wychodząc z ich doświadczenia należy interpretować problemy ich życia w świetle Objawienia, nie rezygnując jednak z przekazania całego depozytu wiary (por. KKK 39-43; KO 7-10). W swojej formie powinna wzorować się na katechezie katechumenalnej (DOK 256). Dorośli mają obowiązek uczestniczyć w katechezie sakramentalnej oraz w katechezie dla poszczególnych stanów i grup zawodowych. Synod nakazuje prowadzenie katechezy dla dorosłych w każdej parafii.

115. Jan Paweł II mówi: "Świadectwa ogromnie potrzebuje nasze społeczeństwo, bardziej niż kiedykolwiek potrzebują go młodzi, często kuszeni przez miraże życia łatwego i wygodnego, przez narkotyki i hedonizm, które spychają ich w otchłań rozpaczy, nonsensu, przemocy. Trzeba koniecznie zmienić drogę, kierując się ku Chrystusowi" (Tor Vergata, Homilia 20 VIII 2000).
Potrzebą czasu jest także katecheza osób i grup niedostosowanych społecznie. Młodociani przestępcy, uzależnieni od alkoholu i narkotyków, zagrożeni moralnie, młodzież z różnych subkultur muzycznych i satanistycznych oraz inni potrzebują także miłości Chrystusa (por. DOK 190). 

Katecheza w szkole

116. Nauka religii, która na mocy Instrukcji Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 1990 r. powróciła do szkół, przyczynia się do ujednolicenia procesu wychowawczego i ułatwia dzieciom i młodzieży dostęp do katechezy. Spełnia ona następujące zadania: ewangelizacyjne, informacyjne, inicjacyjne i wychowawcze. Pragnie przekazywać prawdy objawione w pełnym wymiarze, zgodnie z Objawieniem i Magisterium Kościoła. Katecheza ta powinna "...przemienić sumienie poszczególnych ludzi i wszystkich razem, potem także ich działalność, a wreszcie życie i całe środowisko, w jakim się obracają" (EN 18; por. Rz 12, 2; DCG 22), wdrażać w całokształt życia sakramentalnego Kościoła, którego szczyt i centrum stanowi Eucharystia (por. CT 18; 23), kształtować postawy moralne, wychować do dojrzałości religijno-moralnej, życia wspólnotowego, dawania świadectwa w świecie i do apostolstwa (por. CT 18; 25; 29; CHL 33).

117. Za organizację katechezy w szkole odpowiedzialny jest bezpośrednio proboszcz, na którego terytorium znajduje się szkoła (kan. 528, 776) oraz dyrektor szkoły (Rozporządzenie MEN z dnia 14 IV 1992 r. § 2). W pewnym zakresie za katechezę szkolną odpowiedzialni są także rodzice dzieci i młodzieży.

Katechetę może szkoła zatrudnić na podstawie imiennego, pisemnego skierowania uprawniającego do nauczania (Rozporządzenie MEN z dn. 14.IV.1992 r., § 5). Dokument ten czyli misja kanoniczna, jest wydawany przez Biskupa Diecezjalnego, na podstawie opinii i zaświadczenia proboszcza, stwierdzającego, że kandydat na katechetę posiada odpowiednie przygotowanie teologiczne. Katecheta szkolny, którym może być kapłan diecezjalny, zakonnik, zakonnica lub osoba świecka, ma prawo do wynagrodzenia z budżetu szkoły, zgodnie z kartą nauczyciela. Mając na uwadze efektywność katechezy szkolnej należy zadbać o to, aby była ona umieszczona w planie zajęć szkolnych na ogólnych zasadach. Katecheci przy udziale dyrekcji szkoły i miejscowego proboszcza zadbają o wystrój sal katechetycznych, odpowiednie pomoce i środki katechetyczne.

W przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych katechezę należy prowadzić w oparciu o aktualny Program Katechizacji, zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. W zakres katechezy szkolnej wchodzą 3 dniowe rekolekcje wielkopostne, które należy odpowiednio zorganizować i przeprowadzić

118. Katechecie uczącemu młodzież powinno się stworzyć odpowiednie warunki dla szerszego z nią kontaktu, do prowadzenia grup modlitewnych, organizacji katolickich, prowadzenia pielgrzymek, kształtowania niedzielnej liturgii w parafii. Dlatego też Synod postuluje, aby dla szkół ponadgimnazjalnych wprowadzić katechetów na statusie samodzielnego prefekta. 

Katecheza sakramentalna
.
119. Katecheza i liturgia opierają się na wierze Kościoła, wiarę tę umacniają i prowadzą chrześcijan do nawrócenia, chociaż czynią to w odmienny sposób. Liturgia daje okazję do wyznania wiary i przyczynia się do jej pogłębienia (por. KL 10). Katecheza przygotowuje wiernych do pełnego i czynnego uczestnictwa w liturgii, pomagając zrozumieć jej istotę, obrzędy i symbole, a jednocześnie z niej wypływa, ponieważ dokonuje refleksji nad wspólnotowym przeżywaniem liturgii, zmierza do powiązania jej z życiem i ze wzrastaniem w wierze. Bez katechezy życie sakramentalne może przybrać formę rytuału, a katecheza nie ożywiona życiem sakramentalnym może przybrać formę czystego intelektualizmu (por. CT 23).
Katecheza związana z sakramentem chrztu jest konieczna dla rodziców, chrzestnych oraz dla ogółu wiernych, ponieważ niemowlętom można udzielać Chrztu tylko na podstawie wiary rodziców, chrzestnych i miejscowej wspólnoty Kościoła. Zasadnicza katecheza dotycząca Chrztu powinna być udzielana dorosłym przygotowującym się do przyjęcia tego sakramentu w ramach katechumenatu parafialnego (por. KKK 1247-1249). Zakres treściowy tej katechezy i czas jej trwania wyznacza Ordo initiationis christianae adultorum z 1972 r.

120. Katechezą na temat sakramentu bierzmowania należy objąć najpierw młodzież trzeciej klasy gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych, która nie przyjęła jeszcze tego sakramentu, a także rodziców, chrzestnych i świadków bierzmowania. Od strony treści katecheza powinna omówić związek zachodzący między sakramentem chrztu i bierzmowania (por. KKK 1285), wartość tego sakramentu, przygotować do czynnego udziału w liturgii bierzmowania i wskazać na różne możliwości wykorzystania łaski sakramentu bierzmowania w codziennym życiu (por. KKK 1309).

121. Katecheza o Eucharystii powinna kształtować u wiernych postawy eucharystyczne. W oparciu o poszczególne części Mszy św. należy rozwijać: postawę dziecięctwa Bożego, słuchania słowa Bożego, współofiarowania, miłości, dziękczynienia i oczekiwania na przyjście Chrystusa w chwale. Osoby katechizowane należy nauczyć modlitw, odpowiedzi i zachowania właściwych postaw liturgicznych, aby mogły czynnie uczestniczyć w Eucharystii i wypełniać funkcje liturgiczne (por. KL 48).

Szczególny rodzaj katechezy eucharystycznej to katecheza pierwszokomunijna. Należy prowadzić ją w cyklu dwuletnim dla dzieci i rodziców. Przydatne w tym względzie są tzw. Msze św. inicjacyjne, podczas których dzieci są stopniowo wprowadzane w jej poszczególne elementy. W tych Mszach powinni uczestniczyć rodzice i starsze rodzeństwo, aby dzieci od nich uczyły się, jak należy brać udział w Eucharystii. Jeśli rodzice z jakichkolwiek względów wyrażą prośbę, by ich dziecko mogło przyjąć Komunię św. w innej parafii lub by mogło być tam przygotowane, proboszcz nie będzie czynił przeszkód w realizowaniu ich życzeń.

122. Katecheza na temat sakramentu pokuty i pojednania powinna ukształtować w świadomości katechizowanych właściwe pojęcie grzechu (por. Pwt 27, 11-26; KL 24), wyjaśnić sens wprowadzonych zmian w odnowionych obrzędach sakramentu pojednania i nauczyć właściwego uczestnictwa w różnych formach sprawowania tego sakramentu (KKK 1480-1484), a zwłaszcza w nabożeństwach pokutnych połączonych z indywidualnym wyznaniem grzechów.

Katecheza przed pierwszą spowiedzią dzieci powinna dać im okazję do pogłębienia osobistej refleksji nad swoim postępowaniem i do właściwej jego oceny. Nie należy więc przesadnie podsuwać pytań o konkretne grzechy i proponować wykazu możliwych grzechów. Rodzice powinni razem z dzieckiem czynić rachunek sumienia i w domu rodzinnym dawać dziecku okazję do spełniania dobrych uczynków.

123. Katecheza na temat sakramentu namaszczenia chorych ma ukazać warunki potrzebne do jego przyjęcia i owoce płynące z łaski tego sakramentu, a ludziom chorym uświadomić ich szczególną rolę w życiu Kościoła. W katechezie skierowanej do ogółu wiernych powinna znaleźć się zachęta do odwiedzania chorych, okazywania im miłości, zainteresowania oraz zaspokajania ich potrzeb.

124. Katecheza dotycząca sakramentu kapłaństwa powinna być udzielana wszystkim wiernym, aby byli świadomi zadań, które spoczywają na kapłanach. W katechezie powinna znaleźć się zachęta do modlitwy za biskupów, kapłanów, diakonów i o nowe powołania. Udział ludzi młodych w liturgii święceń kapłańskich może być okazją do zastanowienia się nad tym, czy nie są wezwani do tego, aby swoje życie chrześcijańskie realizowali w kapłaństwie.

Katecheza związana z sakramentem małżeństwa powinna odbywać się w formie katechezy przedmałżeńskiej, przedślubnej oraz katechezy systematycznej dla młodych małżeństw i dla tych, którzy żyją w związkach niesakramentalnych.

Odpowiedzialność za katechezę w Diecezji

125. W imieniu Biskupa Diecezjalnego, który jest pierwszym katechizującym i odpowiedzialnym za dzieło katechizacji w swoim Kościele (kan. 774; por. DOK 222-223), posługę katechetyczną spełniają upoważnieni przez niego misją kanoniczną duchowni i świeccy (por. DOK 219). Proboszcz na mocy swego urzędu zobowiązany jest do troski o katechezę na terenie swojej parafii (por. kan. 776). Odpowiedzialność proboszcza za katechezę domaga się, aby on sam podjął pracę katechetyczną w szkole (DOK 225).

Do współpracy z proboszczem w trosce o katechizację parafialną są zobowiązani wikariusze parafialni oraz inni katecheci. Szczegółowy zakres i formę tej współpracy określa proboszcz. Natomiast współpracę proboszcza z prefektem w dziedzinie katechezy określa odrębny statut. 

Formacja katechetów

126. Formacja księży do pracy katechetycznej odbywa się w Wyższym Seminarium Duchownym. Ukończenie studiów filozoficzno-telogicznych uznawane jest przez przepisy państwowe za wystarczające przygotowanie do pracy katechetycznej w szkole. Siostry zakonne i katecheci świeccy przygotowują się do pracy katechetycznej poprzez studia teologiczne na katolickich uczelniach lub w Kolegium Teologicznym.

Formacja katechetyczna musi mieć na uwadze kształtowanie osobowości katechetów, a zwłaszcza troskę o ich życie z wiary (por. DOK 238; CT 6; CT 9; DCG 71). W przygotowaniu teoretycznym winna uwzględniać dziedziny: teologiczno-doktrynalną (por. DOK 240-241; DCG 7; DCG 112), filozoficzno-psychologiczną (por. DOK 242-243; DCG 26), ascetyczno-liturgiczną i metodologiczną (por. DOK 244-245), a w formacji metodologicznej każe kłaść nacisk na ćwiczenia praktyczne (DCG 112). Katecheci powinni nieustannie podnosić swoje kwalifikacje katechetyczne w zakresie wiadomości teoretycznych i umiejętności praktycznych przez uczestnictwo w spotkaniach katechetycznych, rekolekcjach zamkniętych, sympozjach i kursach metodycznych organizowanych przez Wydział Nauki Chrześcijańskiej Kurii Diecezjalnej, a także poprzez osobiste studia, korzystanie z odpowiednich materiałów katechetycznych i sumienne opracowywanie konspektów katechez. Wskazane jest, by w ciągu pierwszych pięciu lat pracy katecheci opracowywali pisemnie konspekty katechez, a w następnych latach wzbogacali je i udoskonalali.

Organizacja pracy katechetycznej

127. Nad całością pracy katechetycznej w diecezji czuwa Biskup Diecezjalny poprzez Wydział Nauki Chrześcijańskiej (por. DCG 126). Pracą Wydziału kieruje przewodniczący mając do pomocy wizytatorów diecezjalnych. Do zadań Wydziału należy realizacja wytycznych Komisji Wychowania Katolickiego Episkopatu Polski, zaleceń Biskupa Diecezjalnego oraz stała współpraca z Kuratorium Oświaty. Wydział czuwa nad tym, aby nauczanie katechetyczne odbywało się według zatwierdzonych programów, systematycznie i zgodnie z zasadami dydaktyczno-metodycznymi. Wydział troszczy się o pomoce katechetyczne, podręczniki, wydaje odpowiednie zalecenia, gromadzi katechetów na okresowe konferencje, przeprowadza wizytacje i sporządza sprawozdania z przebiegu pracy katechetycznej w Diecezji (por. DOK 265-267).

W celu zapewnienia katechezie skuteczności i odpowiedniego poziomu oraz pomocy katechetom, Biskup powołuje wizytatorów diecezjalnych, a w dekanacie wybiera się spośród katechetów wizytatora dekanalnego. Wizytator stara się przede wszystkim służyć pomocą i życzliwą radą katechetom. Podczas wizytacji zwraca uwagę na przygotowanie katechety, jego podejście pedagogiczne do uczniów, prowadzenie katechezy, metodę i wyniki katechizacji, sprawdza zgodność nauczania z obowiązującym programem, wykonanie instrukcji i zarządzeń katechetycznych, przegląda dzienniki i konspekty, stwierdza frekwencję katechizowanych, bada warunki pracy, rozkład zajęć, urządzenie sal katechetycznych, pomoce naukowe i archiwum katechetyczne. Wizytator dekanalny powinien przynajmniej raz w roku szkolnym kontrolować pracę katechetyczną w szkołach na terenie swojego dekanatu i sporządzić protokół powizytacyjny (por. Kwestionariusz wizytacji katechety. 14).

W parafii należy utworzyć Parafialny Zespół Katechetyczny, w skład którego powinni wchodzić księża i katecheci pracujący w parafii oraz przedstawiciele rodziców z terenu każdej szkoły w liczbie nie większej niż dziesięć osób. Zespół Katechetyczny powinien odbywać przynajmniej jedno spotkanie w miesiącu poświęcone pracy katechetycznej i podejmować zadania zgodnie ze statutem (por. Statut parafialnego zespołu katechetycznego, 13).

Formacja teologiczna duchownych i świeckich

128. Synod przypomina, że nie tylko przed duchownymi, ale także i przed świeckimi staje wymóg dobrej i stałej formacji teologicznej. Sobór Watykański II zwraca uwagę na potrzebę pogłębionych studiów teologicznych duchownych i świeckich, by dzięki temu bardziej owocnie i skutecznie docierali z Ewangelią do współczesnego świata (por. KDK 62; DFK 16; KO 23-24). 

129. Potrzeba pogłębionych studiów teologicznych kapłanów w przygotowaniu do służby Ewangelii dochodzi do głosu w różnych środowiskach. Przygotowanie to rozpoczyna się już w domu rodzinnym, parafii, ruchach i stowarzyszeniach młodzieżowych (por. PDV 68), realizuje się w seminarium duchownym, a kontynuowane jest przez całe życie (por. KDK 62; DK 19; DFK 18).

Seminarium duchowne jako "serce diecezji" (por. DFK 4) ma być: "podstawowym doświadczeniem życia Kościoła"; "kontynuacją wspólnoty Apostołów zgromadzonych wokół Jezusa", "wspólnotą wychowawczą w drodze", "wspólnotą, która jest tak zespolona głęboką przyjaźnią i miłością, że można ją uznać za prawdziwą, szczęśliwą rodzinę (PDV 60). Diecezja otacza szczególną opieką tych, którzy przygotowują się do służby Kościołowi w kapłaństwie Chrystusowym. Wyrazem tej troski jest zapewnienie Wyższemu Seminarium Duchownemu Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej z siedzibą w Lublinie, powołanemu przez Biskupa w 1992 r., odpowiednich warunków materialnych i duchowych, gwarantujących alumnom właściwą formację do kapłaństwa. Seminarium jest częścią Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, z programem studiów seminaryjnych opartym o Ratio studiorum z 1999 roku i o wymogi uniwersyteckie.

130. Przygotowanie powołanych do kapłaństwa obejmuje formację ludzką, duchową, intelektualną i pastoralną (Ratio 150). Formacja ludzka (por. 151-158) jest fundamentem całej formacji kapłańskiej (por. PDV 43) i powinna sprzyjać urzeczywistnianiu prawdziwego człowieczeństwa (por. DFK 11; DWCH 2), kształtować miłość i dojrzałość uczuciową (por. PDV 44), prowadzić do dojrzałej wolności (por. DFK 6; 11) i formować odpowiedzialne sumienie (por. KDK 16; DFK 11). Formacja duchowa (por. Ratio 159-192) jest sercem formacji kapłańskiej (PDV 45), opiera się na ogólnym powołaniu do świętości (por. KK 39-42), ale posiada swój specyficzny charakter. W formacji tej istotna jest najpierw więź z Chrystusem (por. DFK 8; PDV 16; 47), następnie miłość pasterska i postawa służby (por. PDV 23; DK 12), radykalizm ewangeliczny (por. PDV 30) oraz duchowość misyjna, ekumeniczna i maryjna (por. Redemptoris missio; Ut unum sint; PDV 18; 82; DFK 8).

131. Kapłan powinien odznaczać się wszechstronnym i głębokim rozumieniem wiary, którą ma głosić. Owo rozumienie wiary winno pogłębiać się podczas formacji intelektualnej seminarzystów (por. Ratio 193-206; PDV 51). W formacji intelektualnej alumnów należy kłaść nacisk na ich samodzielność i aktywność poprzez wprowadzanie fakultatywności niektórych przedmiotów, większą ilość ćwiczeń oraz różnorodność seminariów naukowych. 

Celem i zwornikiem całej formacji kandydatów do kapłaństwa jest formacja pastoralna (por. Ratio 207-219; PDV 57; DFK 16). Powinna ona obejmować dojrzałą refleksję pastoralną i odpowiednie praktyki duszpasterskie (por. PDV 55; 58; DFK 19). W formacji pastoralnej należy uwzględnić sytuację społeczno-religijną i zwyczaje Kościoła Zamojsko-Lubaczowskiego.

Wykładowcy i wychowawcy seminaryjni powinni tak przekazywać treści nauczania i wychowania, by alumni stale odczuwali potrzebę pogłębiania nauki seminaryjnej przez własne studium i osobisty wysiłek (por. PDV 79). 

132. Formacja stała powinna się dokonywać we wszystkich dziedzinach życia oraz posługi kapłana i być "integralnym procesem ciągłego dojrzewania" (PDV 71). Powinna także uwzględnić konkretne okoliczności, w których żyje kapłan: wiek, doświadczenie, zamiłowania i obowiązki (por. Ratio 228-234). Zasady, czas i miejsce takiej stałej formacji określa Dekret o stałej formacji kapłanów. Do formacji stałej kapłana może wiele wnieść wymiana doświadczeń z duchowieństwem zakonnym oraz z duchowieństwem innych diecezji, zwłaszcza poprzez uczestnictwo w ogólnopolskich rekolekcjach i kursach duszpasterskich.

Każdy kapłan powinien posiadać własną bibliotekę wyposażoną w literaturę filozoficzno-teologiczną, literaturę piękną i aktualne pomoce homiletyczno-katechetyczne (por. Ratio 238).

133. Możliwości, jakie otwierają się przed świeckimi w Kościele Zamojsko-Lubaczowskim sprzyjają potrzebie formowania laikatu świadomego swych praw, obowiązków i zadań. Ciągle aktualna jest bowiem myśl wyrażona przez Sobór, że "apostolstwo może być w pełni skuteczne pod warunkiem wielostronnego i pełnego przygotowania" (DA 28). Chodzi o to, by świeccy "kierowani duchem ewangelicznym przyczyniali się do uświęcenia świata na kształt zaczynu od wewnątrz niejako, zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej" (KK 31). Ludzie świeccy mają się czuć w pełni obywatelami tego świata, widząc jednak, że jego postać przemija (por. 1 Kor 7, 31).

Człowiek świecki ma być najpierw wychowany w wierze. Kształtowanie i umacnianie wiary każdego chrześcijanina powinno odbywać się w taki sposób, by stała się ona wiarą z wyboru, a nie tylko z tradycji. Osiągnie się to poprzez pogłębienie wiedzy religijnej w zakresie prawd wiary, liturgii i społecznej nauki Kościoła. Konieczna jest też zmiana sposobu myślenia i pojmowania spraw Kościoła przez wielu jego członków tak, by wszyscy uświadomili sobie, że jako Lud Boży stanowią Kościół. W tym celu należy w pełni wykorzystać m. in. diecezjalne ośrodki dla rekolekcji zamkniętych, jakimi są: Górecko Kościelne, Łabunie, Trzęsiny, Werchrata oraz indywidualne kierownictwo duchowe prowadzone w konfesjonale.

134. Przygotowanie do apostolstwa zakłada pełną formację humanistyczno-teologiczną dostosowaną do uzdolnień i warunków życia każdego człowieka. Aby jednak ustrzec się od przesadnego teoretyzowania w przygotowaniu do apostolstwa, formacji humanistyczno-teologicznej winno towarzyszyć działanie zmierzające do pomocy bliźniemu, umiejętność braterskiego współżycia i współpracy, a także nawiązywania dialogu (por. DA 29). Niezbędna wiedza i praktyka ma pomóc świeckiemu prowadzić dialog z wątpiącymi i niewierzącymi, a także przeciwstawiać się laicyzacji i materializmowi praktycznemu. 
Do skutecznego apostolstwa potrzebne jest wiernym świeckim odpowiednie przygotowanie polegające na stałym pogłębianiu wiedzy religijnej oraz nauki społecznej Kościoła (por. kan. 821). Możliwość takiego przygotowania zapewniają takie ośrodki jak: Katolicki Uniwersytet Lubelski w Lublinie i w Tomaszowie Lubelskim, Kolegium Teologiczne, Studium Organistowskie i Studium Życia Rodzinnego.

135. Formacji świeckich służą także różnego rodzaju organizacje, stowarzyszenia i ruchy katolickie (np. Akcja Katolicka, Katolickie Stowarzyszenie Rodzin, Ruch Światło-Życie, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Legion Maryi itp.) oraz czytelnictwo książek i czasopism religijnych udostępnianych w bibliotece diecezjalnej i bibliotekach parafialnych.

136. Wyrazem apostolskiej troski ludzi świeckich o rozwój nauk kościelnych jest przynależność do Towarzystwa Przyjaciół KUL-u, którego oddziały znajdują się w Zamościu i Lubaczowie. Celem Towarzystwa jest niesienie pomocy materialnej i duchowej Katolickiemu Uniwersytetowi Lubelskiemu.