Diecezja Zamojsko-Lubaczowska

Diecezja Zamojsko-Lubaczowska


Strona główna




Jan Paweł II o Synodzie
Wprowadzenie
Dekret Synodalny
Statuty Synodalne
- Lud Boży
- Życie liturgiczne
- Działalność pastoralna
- Nauczanie wiary i moralności
- Życie społeczne
- Dobra doczesne Kościoła


 

 Dobra doczesne Kościoła


184. Cel Kościoła jest nadprzyrodzony i polega na prowadzeniu ludzi do zbawienia, choć jego działalność i posłannictwo spełnia się na ziemi. Dlatego Kościołowi potrzebne są dobra doczesne dla spełnienia jego zbawczej misji. Stąd płynie obowiązek troski o prawidłowe gospodarowanie dobrami materialnymi. Zgodnie z kan. 1254 i 1260 obrót majątkiem kościelnym, powinien służyć realizacji celów właściwych Kościołowi. 
Biskup Diecezjalny i proboszcz parafii są jedynie uprawnionymi osobami do dysponowania majątkiem kościelnym, zgodnie z przepisami prawa kanonicznego. Do administrowania dobrami kościelnymi Diecezji powołuje Biskup Radę Ekonomiczną, w parafii zaś proboszcz powinien powołać Radę Parafialną. Rada, której przysługuje tylko głos doradczy, wspomaga proboszcza w prowadzeniu spraw majątkowych parafii. Proboszcz powinien jednak zawsze wysłuchać jej zdania i liczyć się z jej opinią. Mandat Rady wygasa wraz ze zmianą proboszcza. 

185. Za prowadzenie kasy i rachunkowości parafialnej odpowiada proboszcz. On jest jedynym dysponentem kasy i on ma prowadzić dokumentację, zarówno przychodów jak i rozchodów w specjalnej księdze rachunkowej. Parafialne komitety budowy oraz stowarzyszenia, ruchy i organizacje kościelne mogą za zgodą proboszcza prowadzić odrębne kasy. Rada może na zlecenie administratora przeprowadzać zbiórki na określone cele i w ten sposób służyć potrzebom materialnym parafii. Na wszystkie inne większe wydatki, takie jak: nowe budowy, remonty, poważniejsze adaptacje, powinien proboszcz uzyskać zgodę pisemną lub przynajmniej ustną Kurii Diecezjalnej. Proboszcz powinien na bieżąco informować Radę Parafialną o zamierzonych inwestycjach, a na koniec roku przedstawić sprawozdanie wiernym o działalności gospodarczej. Winien pamiętać, że jest nie tylko użytkownikiem dóbr materialnych, ale także ich opiekunem. Ma przeto dbać o stan posiadania, a w miarę możliwości i potrzeby przyczyniać się do pomnożenia ich zasobów. Zarządzający majątkiem kościelnym nie powinien bez pozwolenia własnego Biskupa wszczynać procesów ani ich prowadzić w sądach państwowych (kan. 1288). Ze wszystkimi pracownikami świeckimi, jak: organista, kościelny, gospodyni itp., powinny być spisane umowy o pracę. 

Księgi rachunkowe parafii są objęte programem wizytacji dziekańskiej i kanonicznej. Mogą one być kontrolowane przez Kurię Diecezjalną w każdym czasie.

Składki i ofiary

186. Dla tworzenia podstaw materialnych Diecezji, wierni świeccy i duchowieństwo zobowiązani są do wnoszenia na ten cel odpowiednich składek i dobrowolnych ofiar. Duszpasterze winni pouczać wiernych o ciążącym na nich obowiązku świadczenia na rzecz Kościoła Powszechnego, Diecezji i parafii. Należy wyjaśniać wiernym, że ofiary składane na tacę podczas Mszy św. i inne ofiary są także wyrazem łączności z Ofiarą Chrystusa. W ten sposób Msza św. jest Ofiarą Chrystusa i całego Kościoła, czyli Chrystusa i wszystkich wiernych. Ten obowiązek pouczania wiernych ciąży na proboszczu oraz na Biskupie, szczególnie z okazji wizytacji kanonicznej.

Oprócz składek zwyczajnych, Biskup po zasięgnięciu opinii Rady Ekonomicznej i Rady Kapłańskiej, może nakładać inne składki dla ważnych celów ogólnokościelnych i diecezjalnych, czy też ogólnospołecznych.

187. Duchowni i wierni świeccy szczególną troską winni otoczyć Seminarium Duchowne, aby zapewnić mu niezbędne środki do utrzymania i funkcjonowania. W każdej parafii, oprócz 5 tac w ciągu roku, wyznaczonych przez Biskupa na rzecz Seminarium, proboszcz winien zadbać o przeprowadzenie zbiórki płodów ziemi lub zboża, względnie w zamian złożyć ofiarę pieniężną. Na każdym kapłanie ciąży obowiązek spłacenia długu za pobyt w Seminarium. Wysokość opłaty ustala Seminarium w porozumieniu z Biskupem. Spłata tego długu winna rozpocząć się po roku od otrzymania święceń kapłańskich i nie trwać dłużej niż 6 lat. Gdyby ze względu na złe warunki materialne lub inne okoliczności było to niemożliwe, wówczas zainteresowany kapłan powinien wnieść pisemną prośbę o przedłużenie terminu spłaty swego długu.

188. Dla zabezpieczenia materialnego instytucji ogólnokościelnych i ogólnodiecezjalnych przewidziane są następujące tace i zbiórki:
a/ świętopietrze - taca z 29 VI,
b/ na Fundusz Ziemi Świętej - ofiary składane przy adoracji Krzyża w Wielki Piątek,
c/ na Misje - taca z 6 I i z Niedzieli Misyjnej w październiku,
d/ na KUL - taca z 26 XII, z Poniedziałku Wielkanocnego i z II niedzieli sierpnia oraz zbiórka do puszek z I niedzieli czerwca i III niedzieli września,
e/ na budownictwo kościelne w Diecezji - w przedostatnią niedzielę maja i w niedzielę po Dniu Zadusznym 
f/ na tzw. "poduszne" od rzeczywistej liczby mieszkańców parafii według ustalonej stawki miesięcznej, wynoszącej obecnie 6 gr. od 1 osoby,
g/ na Katolickie Radio Zamość do puszek - w drugą niedzielę maja i w pierwszą niedzielę grudnia, 
h/ zbiórki do puszek na rzecz CARITAS - w Niedzielę Przewodnią i w niedzielę Tygodnia Miłosierdzia w październiku,
i/ taca na Fundusz Obrony Życia z pasterki.

Tace i zbiórki do puszek na KUL przekazuje się bezpośrednio na konto tej Uczelni. Natomiast składki członkowskie Towarzystwa Przyjaciół KUL wpłaca się do diecezjalnych Oddziałów w Zamościu i Lubaczowie. Inne tace i zbiórki do puszek przekazuje się do kasy Kurii Diecezjalnej, najpóźniej w ciągu 10 dni po ich zebraniu. Wszelkie składki i ofiary, także tzw. przechodnie, winny być wpisane do księgi rachunkowej. Jeżeli na jedną niedzielę zbiegną się dwa zobowiązania, to jedno z nich należy przełożyć na niedzielę następną. Składki i tace należy zbierać podczas wszystkich Mszy św. w kościołach parafialnych i we wszystkich kościołach filialnych. 

Na cele własne parafii przeznaczone są tace z pozostałych niedziel i świąt oraz zebrane w innych okolicznościach, ofiary ze skarbonek, opłaty cmentarne (pokładne w wysokości ustalonej w porozumieniu z Radą Parafialną) oraz inne ofiary składane na określone cele parafialne. Fundusz parafialny stanowią także odpowiednie sumy ze stypendiów mszalnych (por. aneks 8: Dekret o stypendiach mszalnych) i stosowna część z ofiar zebranych przy roznoszeniu opłatków oraz przy okazji wizyty po kolędzie (por. aneks 7: Dekret w sprawie podziału zbiórki kolędowej). Sprawę zobowiązań materialnych parafii i kościołów prowadzonych przez zakonników regulują odrębne zasady ustalone na mocy zawartych umów. 
189. Jakkolwiek w Diecezji nie ma ustalonych stawek (taksy) określających wysokość ofiar składanych przez wiernych z okazji zawierania małżeństwa i pogrzebów, czy innych posług pasterskich, jednakże wierni świeccy winni poczuwać się do stosownej hojności, aby zapewnić duchowieństwu odpowiednie warunki materialne ich utrzymania. Podział otrzymanych ofiar normowany jest przez "Dekret w sprawie uposażenia księży".

Synod widzi konieczność polepszenia sytuacji materialnej księży pracujących w małych parafiach, którzy nie posiadają wystarczających środków do godziwego utrzymania. 

Gospodarstwo i inwentarz probostwa

190. Każda parafia powinna w miarę możliwości posiadać zaplecze gospodarcze. Rozumie się przez nie pewną ilość gruntu i zabudowania, umożliwiające prowadzenie gospodarstwa domowego dla potrzeb parafii. Nie jest wskazane wyzbywanie się całkowicie gruntu rolnego, którego wartość ponadczasowa jest bezsporna. Ze względów duszpasterskich nie jest wskazane, aby tam gdzie jest większa ilość ziemi, proboszcz sam ją uprawiał. Może pozwolić na jej uprawianie świeckim, byleby tylko były sporządzone umowy dzierżawne. 

Lasy parafialne jako dobro kościelne, powinny służyć potrzebom budowlanym parafii i diecezji. Z racji opłacanych podatków, kosztów administracji, proboszcz może korzystać z drzewa parafialnego dla własnych potrzeb do 3 m3 z 1 ha lasu rocznie, nie więcej jednakże niż 10 m3 na rok. Nie może prowadzić wycinki na wielką skalę. Na każdą większą wycinkę lasu powinien proboszcz uzyskać zgodę Kurii, podobnie jak przy sprzedaży gruntów. Na wycięcie drzewa na cmentarzu grzebalnym, jak i wokół kościoła, trzeba uzyskać zgodę Kurii, niezależnie od uzyskania pozwolenia z Gminy, Wydział Ochrony Środowiska czy Konserwatora Zabytków, jeżeli drzewa te podlegają ochronie.

Nowo powołane parafie winny być w miarę możliwości wspomagane materialnie przez parafię macierzystą.

Alienacja dóbr kościelnych

191. Bez zezwolenia Władzy Diecezjalnej nie wolno przeprowadzać żadnych zmian w prawie własności oraz w swobodnym posiadaniu i użytkowaniu dobra kościelnego. Zabronione są takie zmiany, w wyniku których następuje pogorszenie lub szkoda dla własności kościelnej. Dla dokonania alienacji rzeczy o niewielkiej wartości lub takiej, której nie warto zachowywać, nie potrzeba zezwolenia.

Bez zgody Kurii nie wolno proboszczowi likwidować budynków należących do parafii, stawiać na ziemi parafialnej budynków własnych, krewnych, służby lub innych osób. Jeżeli gdzieś taka sytuacja istnieje, należy jak najszybciej ją uregulować bądź przez rozbiórkę, bądź przez przekazanie ich na własność parafii.

Na sprzedaż lub kupno gruntu lub budynków w całości lub w części potrzebna jest zgoda Kurii Diecezjalnej. Po zawarciu kontraktu notarialnego kupna-sprzedaży jeden wypis przechowuje się w parafii, drugi zaś przekazuje się do Kurii. Na każdą dzierżawę gruntu, budynków w całości lub części, potrzebna jest pisemna zgoda Kurii. Wszystkie umowy dzierżawne powinny być zatwierdzone przez Kurię i sporządzone w trzech egzemplarzach. Dla uniknięcia spekulacji w umowie najmu, winno być zastrzeżone, że wydzierżawione grunty, budynki lub ich części, nie mogą być podnajmowane lub poddzierżawione osobom trzecim.

Poza rzeczami małej wartości nie wolno zarządcom parafii bez pisemnego zezwolenia Kurii sprzedawać lub wydzierżawiać majątku kościelnego krewnym albo powinowatym aż do czwartego stopnia. Za wszelkie szkody wynikłe z niedbałości gospodarczej, samowolnej alienacji, odpowiada zarządca parafii osobiście. W razie poważniejszej szkody może być wniesiona sprawa do sądu cywilnego celem odzyskania własności Kościoła.

Zabrania się wyzbywania się rzeczy zabytkowych, choćby zniszczonych i w kościele nieużytecznych. Rzeczy te należy przekazać do Muzeum Diecezjalnego, względnie przechowywać zabezpieczone w parafii. To samo dotyczy także starych ksiąg, druków, czasopism, fotografii, szat liturgicznych itp.

Fundacje i pobożne zapisy

192. Każdy, kto z prawa naturalnego i kanonicznego, może swobodnie zarządzać swoimi dobrami materialnymi, może również przeznaczyć je na cele pobożne bądź testamentem, bądź aktem między żyjącymi. Przy dokonywaniu zapisu na rzecz Kościoła na wypadek śmierci, należy zachować wymogi prawa państwowego. Pominięcie ich nie zwalnia spadkobierców z obowiązku wypełnienia woli fundatora. Wierni świeccy, którzy przekazują swe dobra na cele pobożne, czy to testamentem, czy aktem między żyjącymi i gdy są one przyjęte zgodnie z prawem, mogą oczekiwać, że zapisy z nich wynikające będą jak najstaranniej wypełnione, zgodnie z wolą ofiarodawcy, z zachowaniem jednakże przepisu kan. 1301, który mówi, że Biskup jest wykonawcą wszystkich pobożnych rozporządzeń. Na mocy tego prawa Biskup w czasie wizytacji ma sprawdzić, czy pobożne zapisy zostały wypełnione. Inni wykonawcy zobowiązani są, po wypełnieniu swej funkcji, zdać sprawozdanie Biskupowi. Klauzule przeciwne temu uprawnieniu Biskupa należy uważać za nieważne. Gdyby jednak fundator upierał się przy swojej woli, nie należy takiej fundacji przyjmować, czy to testamentem, czy aktem między żyjącymi. O przyjęciu dóbr na cele pobożne należy powiadomić Biskupa, z dołączeniem spisu dóbr ruchomych i nieruchomych oraz związanych z nim wszystkich zobowiązań.

193. Przez pobożne fundacje rozumie się dobra doczesne, które w jakikolwiek sposób zostały przekazane kościelnej osobie prawnej, z długotrwałym obowiązkiem odprawiania Mszy św. z rocznych dochodów oraz sprawowania innych czynności liturgicznych, bądź z obowiązkiem służenia dziełom pobożności, apostolstwa i miłości. Do przyjęcia fundacji przez kościelną osobę prawną potrzebna jest zgoda Kurii, wyrażona na piśmie. Nie wyrazi takiej zgody, dopóki nie stwierdzi, że osoba prawna jest w stanie wypełnić te zobowiązania. Biskup ma czuwać, aby dochody odpowiadały przyjętym zobowiązaniom, zgodnie z wymaganiami miejsca i czasu. Fundacje dokonane ustnie mają być sporządzone na piśmie w ciągu miesiąca. Egzemplarze umowy mają być przechowywane w Kurii oraz u osoby prawnej, do której należy fundacja.

Nie zaleca się przyjmowania fundacji z długotrwałymi zobowiązaniami. Dla przyjętych jednakże fundacji należy założyć księgę, w której prowadzi się dokumentację wypełnionych zobowiązań fundacyjnych. W przypadku gdyby dobra fundacji uległy zmniejszeniu lub przestały istnieć, można ubiegać się o redukcję zobowiązań, zwracając się do Stolicy Apostolskiej za pośrednictwem Kurii Diecezjalnej. Redukcje zobowiązań wiernych na cele pobożne mogą być dokonywane przez Biskupa dla słusznej i koniecznej przyczyny, ale tylko wtedy, gdy fundator przekazał takie uprawnienie Biskupowi. Jeżeli z racji zmniejszonych dochodów albo z innej przyczyny, ale bez winy zarządców, nie jest możliwe wypełnienie przyjętych obowiązków z fundacji, wtedy Biskup, po wysłuchaniu zainteresowanych i Rady Ekonomicznej Diecezji, zachowując możliwie jak najlepiej wolę fundatora, może te zobowiązania sprawiedliwie zmniejszyć, z wyjątkiem redukcji Mszy św.

Z uwagi na zmiany, które zaszły w życiu gospodarczym po drugiej wojnie światowej, a także w związku ze zniesieniem fundacji przez państwo i przejęciem majątku oraz w wielu przypadkach zniszczeniem akt parafialnych, poleca się uporządkowanie spraw fundacyjnych w parafiach. Za uporządkowanie spraw fundacyjnych i wypełnianie wynikających z tego obowiązków odpowiedzialni są zarządcy parafii.

Przekazanie majątku przy zmianie proboszcza

194. Przy zmianie proboszcza lub administratora parafii zabezpieczenie majątku kościelnego należy do miejscowego dziekana lub, na jego zlecenie, wicedziekana. Odchodzący z parafii ma obowiązek przekazać to, co przyjął od poprzednika zgodnie z księgą inwentarzową oraz pozostawić to, co za jego kadencji zostało nabyte na rzecz parafii. 

Po śmierci proboszcza lub innych kapłanów dziekan, w obecności przedstawiciela Rady Parafialnej ustala, co należy do majątku kościelnego, a co stanowi własność osobistą zmarłego kapłana. Spadkobiercy mogą przejąć jedynie to, co stanowiło bezsporną własność kapłana-spadkodawcy. Spadkobiercy nie mają prawa domagania się zwrotu kosztów włożonych w uprawę gruntów parafialnych. 

Gdy proboszcz prowadził gospodarstwo specjalistyczne i zaangażował własne środki finansowe, wówczas sprawę należy załatwić polubownie między ustępującym a przychodzącym proboszczem wobec dziekana, a treść porozumienia przedstawić Kurii Diecezjalnej do zatwierdzenia. W przypadku braku zgody, dziekan winien zwołać komisję złożoną z dwóch proboszczów, która razem z nim rozstrzygnie o podziale dochodów lub o zwrocie stosownej części zaangażowanych środków materialnych. 

195. Nowo mianowany proboszcz ma obowiązek przejąć po poprzedniku całą administrację i rzeczy stanowiące własność parafii, które winny być uwidocznione w księdze inwentarza. Za sporządzenie protokółu zdawczo-odbiorczego odpowiedzialny jest dziekan. Kopia protokółu winna być złożona w Kurii Diecezjalnej. W dokumencie tym winno wymienić się wszystkie spostrzeżenia dotyczące stanu zachowania kościoła i jego wyposażenia, budynków parafialnych i rzeczy ruchomych oraz wszelkie zobowiązania finansowe, odpowiednio udokumentowane. Zobowiązania parafialne pokrywają obaj proboszczowie, ustępujący i przyjmujący, zgodnie z przyjętym podziałem dochodów. Ustalenia polubowne powinny być zapisane w protokóle zdawczo-odbiorczym. Proboszcz przewidujący zmianę w obsadzie parafii lub przed przejściem w stan emerytalny, winien unikać rozmyślnego zaniedbania uprawy ziemi parafialnej i innych prac mających na celu właściwe funkcjonowanie i utrzymanie ruchomości parafialnych. Proboszcz obejmujący parafię powinien otoczyć staranną opieką przyjęte mienie, a o poprzedniku, który odszedł do wieczności, pamiętać w modlitwach z wiernymi i we Mszach św. w jego intencji. 

Testament kapłanów

196. Każdy kapłan diecezjalny zobowiązany jest do napisania testamentu i złożenia go w Kurii Diecezjalnej. Testament może być uaktualniany lub pisany na nowo, tak aby bardziej odpowiadał faktycznemu stanowi rzeczy. Każdy kapłan ma prawo swobodnego dysponowania swoimi dobrami. Ponieważ dobra te w większości przypadków pochodzą z ofiarności wiernych, dlatego zachęca się kapłanów, aby przeznaczali je na rzecz Kościoła lub inne cele szlachetne. Zwykle testament składa się z dwóch części: duchowej i materialnej. W części duchowej powinny być wyrażone sprawy dotyczące wdzięczności Bogu za dar życia i życzliwość doznaną wśród ludzi. Część zaś druga powinna zawierać wyrażenie woli odnośnie do przekazania prawa własności do rzeczy materialnych. Dla jasności sprawy w testamencie należy wyznaczyć wykonawcę testamentu oraz spadkobiercę. Można także zamieścić zapisy testamentalne. Dla ważności testament winien być napisany własnoręcznie (odręcznie), podpisany i zaopatrzony w datę z podaniem miejsca napisania. Moc obowiązującą ma testament najświeższy (por. Wzór testamentu kapłana).